Galdan-Çeren
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Galdan-Çeren GALDAN-ÇEREN, Galdan-Seren (?- 1745) — Oyrat xonligining hukmdori (1727—45). 18-a.ning 30-y.larida Xalxa (Şim. Mongoliya) uçun manjurlarning Xitoydagi Sin sulolasi b-n uruşlar olib bordi. G.-Ç.ning maqsadi 1691 y.dan beri manjur sulolasi qöl ostida bölgan Xalxani öziga tobe etib mustaqil mongol davlati barpo kiliş edi. Ikki tomon örtasida tuzilgan sulh bitimi (1739)ga köra, Oltoy toğlari har ikki davlat örtasida çegara deb tan olindi. G.-Ç. 1740—45 y. l ar da hoz. Qozoğiston va Özbekiston hududlariga bostirib kelgan, biroq Farğona vodiysida ötroq aholining qattiq qarşiligiga duç kelgaç, çekinişga majbur bölgan. G.-Ç. Qorategin (Tojikiston) orqali ötib, hoz. Afğonistonning şim. viloyatlarini tala-gan. Sin hukmdorlari G.-Ç. vafotidan söng xonliqdagi içki nizolardan foydalanib, uning yerlariga hujum qiladilar (1755—57) va Amursana boşçiligidagi qözğolonni bostirib (1757), Oyrat xonligini tugatadilar. G.-Ç. hukmronligi davrida dehqonçilik, hunarmandçilik (movut töqiş, metall buyumlar işlaş), savdo-sotiq rivojlandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЛДАН-ЧЕРЕН, Галдан-Цэрэн (?- 1745) — Ойрат хонлигининг ҳукмдори (1727—45). 18-а.нинг 30-й.ларида Халха (Шим. Монголия) учун манжурларнинг Хитойдаги Цинь сулоласи б-н урушлар олиб борди. Г.-Ч.нинг мақсади 1691 й.дан бери манжур сулоласи қўл остида бўлган Халхани ўзига тобе этиб мустақил монгол давлати барпо килиш эди. Икки томон ўртасида тузилган сулҳ битими (1739)га кўра, Олтой тоғлари ҳар икки давлат ўртасида чегара деб тан олинди. Г.-Ч. 1740—45 й. л ар да ҳоз. Қозоғистон ва Ўзбекистон ҳудудларига бостириб келган, бироқ Фарғона водийсида ўтроқ аҳолининг қаттиқ қаршилигига дуч келгач, чекинишга мажбур бўлган. Г.-Ч. Қоратегин (Тожикистон) орқали ўтиб, ҳоз. Афғонистоннинг шим. вилоятларини тала-ган. Цинь ҳукмдорлари Г.-Ч. вафотидан сўнг хонлиқдаги ички низолардан фойдаланиб, унинг ерларига ҳужум қиладилар (1755—57) ва Амурсана бошчилигидаги қўзғолонни бостириб (1757), Ойрат хонлигини тугатадилар. Г.-Ч. ҳукмронлиги даврида деҳқончилик, ҳунармандчилик (мовут тўқиш, металл буюмлар ишлаш), савдо-сотиқ ривожланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.