Galogenez
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 61–62-b. — ziyouz.com
Galogenez (yun. hals — tuz, genesis — paydo böliş) — arid zonalaridagi şör suv havzalarida buğlaniş natijasida oson eriydigan tuzlarning çökişidan tuz uyumi hosil böliş jarayoni. Tuzli eritma nihoyatda şör (hatto tuz kristallari bor) bölib, rapa deb ataladi. Tarkibi va tuz töplanişining navbatlanişi havzadagi dastlabki suvning gidrokimyoviy turiga boğliq. G. ikki bosqiçdan: uzoq muddat töplaniş konsentratsiyalangan namakobni asosiy zaxirasi töplanadi; qisqa — namakoblardan oson eriydigan tuz çökindilari hosil böladi. Hosil böladigan minerallar va xarakterli elementlarga köra karbonatli. sulfatli va xloridli G. böladi. Havzani töyintiruvçi suvning kelib çiqişiga qarab kontinental va dengiz G. ma'lum. Dengiz G. Yer rivojlanişi tarixida katta rol öynagan. G. uçun quyidagi şaroitlar zarur: arid iqlim, havzani suv b-n intensiv ta'minlaniş imkoniyati; tuz çökişi uçun doimiy bir tekis bölmagan botiqlikning bölişi. G. jarayoni natijasida faqat tuz qatlamlarigina emas, balki Yer qa'rida öta konsentratsiyalangan namakoblarning asosiy zaxirasi ham hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЛОГЕНЕЗ (юн. hals — туз, genesis — пайдо бўлиш) — арид зоналаридаги шўр сув ҳавзаларида буғланиш натижасида осон эрийдиган тузларнинг чўкишидан туз уюми ҳосил бўлиш жараёни. Тузли эритма ниҳоятда шўр (ҳатто туз кристаллари бор) бўлиб, рапа деб аталади. Таркиби ва туз тўпланишининг навбатланиши ҳавзадаги дастлабки сувнинг гидрокимёвий турига боғлиқ. Г. икки босқичдан: узоқ муддат тўпланиш концентрацияланган намакобни асосий захираси тўпланади; қисқа — намакоблардан осон эрийдиган туз чўкиндилари ҳосил бўлади. Ҳосил бўладиган минераллар ва характерли элементларга кўра карбонатли. сульфатли ва хлоридли Г. бўлади. Ҳавзани тўйинтирувчи сувнинг келиб чиқишига қараб континентал ва денгиз Г. маълум. Денгиз Г. Ер ривожланиши тарихида катта роль ўйнаган. Г. учун қуйидаги шароитлар зарур: арид иқлим, ҳавзани сув б-н интенсив таъминланиш имконияти; туз чўкиши учун доимий бир текис бўлмаган ботиқликнинг бўлиши. Г. жараёни натижасида фақат туз қатламларигина эмас, балки Ер қаърида ўта концентрацияланган намакобларнинг асосий захираси ҳам ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.