Gamma-astronomiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 74-b. — ziyouz.com
Gamma-astronomiya - astronomiyaning kosmik jismlar va yulduzlararo muhitning fizikaviy holatini ularning gamma-nurlanişlari böyiça örganiş b-n şuğullanadigan bölimi. Yer sun'iy yöldoşlari va kosmik kemalar bortiga gamma-nurlarni qayd qiluvçi asboblar örnatib, ular vositasida kosmik fazoni tekşiriş mumkin. Kosmik nurlar (proton va oğir atom yadrolari) yulduzlararo gaz atomlari yadrolari b-n töqnaşganda kosmik gamma-nurlar hosil böladi. G.-a. gamma-nurlarni hosil qiluvçi zarralarning kosmik fazoda tarqalişini örganadi, yulduzlararo muhitdagi gazlar ziçligini aniklaydi. Kuzatişlarga köra 1 m2 yuzaga 1 s da energiyasi 50 MeV dan ortiq bölgan 10 ta foton tuşadi. Quyoşda portlaş yuz berganda energiyasi 0,5 MeV li nurlar hosil bölişi ham aniklandi. G.-a. sohasidagi tadqiqotlar kosmologiyada (galaktikalararo qaynoq gazlarni kuzatiş), kvazarlar, neytron yulduzlar, galaktika va galaktikadan taşkari rentgen va gammanurlanişlar diskret manbalari tabiatini örganişda muhim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАММА-АСТРОНОМИЯ - астрономиянинг космик жисмлар ва юлдузлараро муҳитнинг физикавий ҳолатини уларнинг гамма-нурланишлари бўйича ўрганиш б-н шуғулланадиган бўлими. Ер сунъий йўлдошлари ва космик кемалар бортига гамма-нурларни қайд қилувчи асбоблар ўрнатиб, улар воситасида космик фазони текшириш мумкин. Космик нурлар (протон ва оғир атом ядролари) юлдузлараро газ атомлари ядролари б-н тўқнашганда космик гамма-нурлар ҳосил бўлади. Г.-а. гамма-нурларни ҳосил қилувчи зарраларнинг космик фазода тарқалишини ўрганади, юлдузлараро муҳитдаги газлар зичлигини аниклайди. Кузатишларга кўра 1 м2 юзага 1 с да энергияси 50 МэВ дан ортиқ бўлган 10 та фотон тушади. Қуёшда портлаш юз берганда энергияси 0,5 МэВ ли нурлар ҳосил бўлиши ҳам аникланди. Г.-а. соҳасидаги тадқиқотлар космологияда (галактикалараро қайноқ газларни кузатиш), квазарлар, нейтрон юлдузлар, галактика ва галактикадан ташкари рентген ва гамманурланишлар дискрет манбалари табиатини ўрганишда муҳим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.