Gamma tunlami
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 73-b. — ziyouz.com
Gamma tunlami (Phytometra gamma L.) — tunlamlar oilasiga mansub kapalak. Qanotlari yoyilganda 40—48 mm; oldingi qanotlari töq qönğir yoki kulrangroq bölib, yunon harfi — gamma (u) şaklidagi kumuşsimon doği bor (nomi şundan); Rossiyaning Yevropa qismida, Kavkaz, Markaziy Osiyo va b. yerlarda tarqalgan. Juda köp ekinlar: dukkaklilar, sabzavot, makkajöxori va b.ni zararlaydi. Tuxumi tiniq oq, yarim şar şaklida, radial joylaşgan qirralari bor. Qurti (uz. 40 mm ça) yaşil rangda, uç juft qorin oyoqlari bor (şu b-n boşqa tunlamlarpyan farqlanadi). Kurt, ğumbak va kapalak holida qişlaydi. G.t. larining köplab uçib çiqişi harorat 20° va undan ortiq bölganda kuzatiladi. Kapalaklari tuxumini 1—2 tadai (hammasi bölib 500—1400 gaça) begona ötlar, şuningdek yönğiçqa, nöxat, şolğom, kartoşka va b. ösimliklarning bargi orqasiga qöyadi. Yiliga 2—5 avlod beradi. Bir avlodning rivojlaniş davri 25—45 kun. Sernam yillari G.t. juda köpayib, ekinlarga sezilarli zarar yetkazadi. Kuraş çoralari: yerlarni kuzda haydaş, uruğni öz vaqtida ekiş, begona ötlarni yöqotiş, qator oralariga işlov beriş; 1 m2 yerdan 2—3 qurt topilganda 80% li texnik xlorofos (1 kg/ga) purkaş; tuxum qöyiş davrida ikki marta ekinzorga 20—50 ming/ga hisobida trixogramma qöyiş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАММА ТУНЛАМИ (Phytometra gamma L.) — тунламлар оиласига мансуб капалак. Қанотлари ёйилганда 40—48 мм; олдинги қанотлари тўқ қўнғир ёки кулрангроқ бўлиб, юнон ҳарфи — гамма (у) шаклидаги кумушсимон доғи бор (номи шундан); Россиянинг Европа қисмида, Кавказ, Марказий Осиё ва б. ерларда тарқалган. Жуда кўп экинлар: дуккаклилар, сабзавот, маккажўхори ва б.ни зарарлайди. Тухуми тиниқ оқ, ярим шар шаклида, радиал жойлашган қирралари бор. Қурти (уз. 40 мм ча) яшил рангда, уч жуфт қорин оёқлари бор (шу б-н бошқа тунламларпян фарқланади). Курт, ғумбак ва капалак ҳолида қишлайди. Г.т. ларининг кўплаб учиб чиқиши ҳарорат 20° ва ундан ортиқ бўлганда кузатилади. Капалаклари тухумини 1—2 тадаи (ҳаммаси бўлиб 500—1400 гача) бегона ўтлар, шунингдек йўнғичқа, нўхат, шолғом, картошка ва б. ўсимликларнинг барги орқасига қўяди. Йилига 2—5 авлод беради. Бир авлоднинг ривожланиш даври 25—45 кун. Сернам йиллари Г.т. жуда кўпайиб, экинларга сезиларли зарар етказади. Кураш чоралари: ерларни кузда ҳайдаш, уруғни ўз вақтида экиш, бегона ўтларни йўқотиш, қатор ораларига ишлов бериш; 1 м2 ердан 2—3 қурт топилганда 80% ли техник хлорофос (1 кг/га) пуркаш; тухум қўйиш даврида икки марта экинзорга 20—50 минг/га ҳисобида трихограмма қўйиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.