Gamon
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 76-b. — ziyouz.com
Gamon GAMON, gamonlar (yun. gamos — nikoh, juftlaşuv) — jinsiy hujayralardan çiqadigan va uruğlanişga yordam beradigan moddalar. Öz jinsi va qarama-qarşi jins gametalariga maxsus ta'sir körsatib, ularning uçraşuviga, spermatozoidning tuxum hujayraga qöşilişiga yordam beradi. Urğoçi gametalar ajratib çiqaradigan moddalar ginogamonlar (Gg), erkaklari ajratadiganlari androgamonlar (Ag) deb ataladi. G. suvötlar, zamburuğlar, mollyuskalar, halqali çuvalçanglar, ninaterililar va xordalilarda topilgan. Ayrim Gg lar spermatozoidlarning harakatini kuçaytirsa, boşqasi spermatozoidlarning agglyutinatsiyasini keltirib çiqaradi. Ba'zi Ag spermatozoidlarning harakatçanligini susaytiradi. Boşqalari tuxum kortikal qatlami va tuxum qobiğini erituvçi spermatozoid lizinining suyuqlanişiga olib keladi. G.lar quyi molekulali birikmalar, oqsillardir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАМОН, гамонлар (юн. gamos — никоҳ, жуфтлашув) — жинсий ҳужайралардан чиқадиган ва уруғланишга ёрдам берадиган моддалар. Ўз жинси ва қарама-қарши жинс гаметаларига махсус таъсир кўрсатиб, уларнинг учрашувига, сперматозоиднинг тухум ҳужайрага қўшилишига ёрдам беради. Урғочи гаметалар ажратиб чиқарадиган моддалар гиногамонлар (Гг), эркаклари ажратадиганлари андрогамонлар (Аг) деб аталади. Г. сувўтлар, замбуруғлар, моллюскалар, ҳалқали чувалчанглар, нинатерилилар ва хордалиларда топилган. Айрим Гг лар сперматозоидларнинг ҳаракатини кучайтирса, бошқаси сперматозоидларнинг агглютинациясини келтириб чиқаради. Баъзи Аг сперматозоидларнинг ҳаракатчанлигини сусайтиради. Бошқалари тухум кортикал қатлами ва тухум қобиғини эритувчи сперматозоид лизинининг суюқланишига олиб келади. Г.лар қуйи молекулали бирикмалар, оқсиллардир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.