Gap
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89-b. — ziyouz.com
Gap — muayyan til qonuniyatiga köra grammatik va intonatsiyaviy şakllangan nutq birligi. Fikr şakllanişi va ifodalanişining asosiy vositasi. G. söz, söz birikmalariga qarama-qarşi qöyiladigan sintaktik kategoriyadir. Predikativlik, modallik, xabar intonatsiyasi, marom-ohang, tugallanganlik, sözlar tartibi G.ning muhim xususiyatlaridandir. Kommunikativlik — G.ning boş vazifasi. G.lar quyidagi nuqtai nazardan tasnif qilinadi: a) tarkibidagi predikativ birlikning miqdoriga köra. Bunda sodda gap, qöşma gap farqlanadi; b) kommunikativ vazifasiga köra. Bunda G.lar 3 tur ga bölinadi: darak gap, sörok gap va undov gap; v) estetik vazifasiga köra emotsional (sözlovçining turli emotsiyasini, emotsional munosabatlarni ifodalovçi) gap hamda intellektual (heç qanday emotsiyalarsiz faqat fikrning özini ifodalaydigan, kommunikativ vazifani bajaradigan) gaplar mavjud. Gap bölaklari G.ni taşkil etuvçi qismlar hisoblanadi. Özbek, umuman turkiy tillar uçun til birliklarining nutqda grammatik xususiyatlar asosida birikuvidan taşkil topgan sintaktik butunlikdan iborat G.lar xosdir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАП — муайян тил қонуниятига кўра грамматик ва интонациявий шаклланган нутқ бирлиги. Фикр шаклланиши ва ифодаланишининг асосий воситаси. Г. сўз, сўз бирикмаларига қарама-қарши қўйиладиган синтактик категориядир. Предикативлик, модаллик, хабар интонацияси, маром-оҳанг, тугалланганлик, сўзлар тартиби Г.нинг муҳим хусусиятларидандир. Коммуникативлик — Г.нинг бош вазифаси. Г.лар қуйидаги нуқтаи назардан тасниф қилинади: а) таркибидаги предикатив бирликнинг миқдорига кўра. Бунда содда гап, қўшма гап фарқланади; б) коммуникатив вазифасига кўра. Бунда Г.лар 3 тур га бўлинади: дарак гап, сўрок гап ва ундов гап; в) эстетик вазифасига кўра эмоционал (сўзловчининг турли эмоциясини, эмоционал муносабатларни ифодаловчи) гап ҳамда интеллектуал (ҳеч қандай эмоцияларсиз фақат фикрнинг ўзини ифодалайдиган, коммуникатив вазифани бажарадиган) гаплар мавжуд. Гап бўлаклари Г.ни ташкил этувчи қисмлар ҳисобланади. Ўзбек, умуман туркий тиллар учун тил бирликларининг нутқда грамматик хусусиятлар асосида бирикувидан ташкил топган синтактик бутунликдан иборат Г.лар хосдир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.