Garaylar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 91-b. — ziyouz.com
Garaylar (Gireylar, Geraylar) — Qrim xonlari sulolasi (1427—1783). Xonlik taxtiga da'vogar sifatida Hoji Garay (1466 y. v.e.) tomonidan asos solingan. 1449 y. Qrim xonligi Oltin Ördadan mustaqil bölib ajralib çiqqan. G. hokimiyati yirik uruğlar [şirin, bahrin, qipçoq, manğit (mansur), arğin] ta'siri ostida bölib, uruğ boşliqlari xon huzuridagi kengaş tarkibiga kirganlar. Hoji Garayning öğli Mengli Garay davrida Qrim xonligi Turkiyaning vassaliga aylangan (1475). 18-a.da Rossiya Qrimni egallaş uçun Turkiya b-n kuraşgan. Kuçuk-qaynarja sulh şartnomasiga köra, G. Qrimning mustaqil hukmdorlari deb tan olingan; 1783 y. Rossiya Qrimni bosib olişi b-n Qrimning sönggi xoni Şagin Garay taxtdan voz keçgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАРАЙЛАР (Гирейлар, Герайлар) — Қрим хонлари сулоласи (1427—1783). Хонлик тахтига даъвогар сифатида Ҳожи Гарай (1466 й. в.э.) томонидан асос солинган. 1449 й. Қрим хонлиги Олтин Ўрдадан мустақил бўлиб ажралиб чиққан. Г. ҳокимияти йирик уруғлар [ширин, баҳрин, қипчоқ, манғит (мансур), арғин] таъсири остида бўлиб, уруғ бошлиқлари хон ҳузуридаги кенгаш таркибига кирганлар. Ҳожи Гарайнинг ўғли Менгли Гарай даврида Қрим хонлиги Туркиянинг вассалига айланган (1475). 18-а.да Россия Қримни эгаллаш учун Туркия б-н курашган. Кучук-қайнаржа сулҳ шартномасига кўра, Г. Қримнинг мустақил ҳукмдорлари деб тан олинган; 1783 й. Россия Қримни босиб олиши б-н Қримнинг сўнгги хони Шагин Гарай тахтдан воз кечган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.