Ğarbiy Sibir neft-gazli havzasi
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18–19-b. — ziyouz.com
Ğarbiy Sibir neft-gazli havzasi — Ğarbiy Sibir tekisligida joylaşgan, dunyo böyiça eng yirik neft-gazli havza. Mayd. 3,5 mln. km:. Tektonik jihatdan Ğ.S.n.-g.h. Ğarbiy Sibir plitasida joylaşgan, ğarbda Uralning gersin burmalanişlari, şarqda Sibir plat-formasining qad. döngliklari, jan.da Qozoğiston, Oltoy, Tom-Kolivan, Olatov va Ğarbiy Sayan burmalanişlarining kaledon va gersin struktu-ralari bilan çegaralangan. 1953 y. burği quduqlari yordamida Ob daryosining quyi qismida dastlabki gaz koni va 6 y.dan söng Konda daryosida neft koni topilgan. 1971 y.ning mart oyiga kelib esa, 168 ta neft, gaz va gaz-neft konlari oçilgan. Havza hududi yura, bör, paleogen, kamroq darajada neogen davrining terrigen yotqiziqlaridan taşkil topgan. Hav-zaning neft-gazliligi yura va bör davri yotqiziqlari bilan boğliq, kesimda qumtoşlarning 40 dan ortiq mahsuldor qatlami ajralib turadi. Neftli va neft-gazli uyumlarning köp qismi (80% dan ortiq) 2000— 3000 m çuqurlikda; gazli va gaz-kon-densatli uyumlar (80% çamasi) 2000 m çuqurlikda töplangan. Hududdagi neft konlari kabi gaz konlari ham yuqori debitli (neft 200 t/sut, gaz 5 mln. m3/sut). Ğ.S.n.- g.h. nefti kimyo sanoati uçun qimmatbaho xom aşyodir. Ziçligi 0.88 g/sm3 dan ortiq emas, tarkibida oltingugurt miqdori kam (1,1% gaça), parafin 0,5% dan kam, benzin fraksiyalarining tarkibi yuqori (40—60%). Yura yotqiziqlaridagi neft bör yotqiziqlaridagiga qaraganda ança yengil. Gaz tarkibida 90—98% metan, 1—4% oğir uglevo-dorodlar, 3—6% azot, 0,1—2% ugle-rod ikki oksidi mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒАРБИЙ СИБИРЬ НЕФТЬ-ГАЗЛИ ҲАВЗАСИ — Ғарбий Сибирь текислигида жойлашган, дунё бўйича энг йирик нефть-газли ҳавза. Майд. 3,5 млн. км:. Тектоник жиҳатдан Ғ.С.н.-г.ҳ. Ғарбий Сибирь плитасида жойлашган, ғарбда Уралнинг герцин бурмаланишлари, шарқда Сибирь плат-формасининг қад. дўнгликлари, жан.да Қозоғистон, Олтой, Томь-Коливан, Олатов ва Ғарбий Саян бурмаланишларининг каледон ва герцин структу-ралари билан чегараланган. 1953 й. бурғи қудуқлари ёрдамида Обь дарёсининг қуйи қисмида дастлабки газ кони ва 6 й.дан сўнг Конда дарёсида нефть кони топилган. 1971 й.нинг март ойига келиб эса, 168 та нефть, газ ва газ-нефть конлари очилган. Ҳавза ҳудуди юра, бўр, палеоген, камроқ даражада неоген даврининг терриген ётқизиқларидан ташкил топган. Ҳав-занинг нефть-газлилиги юра ва бўр даври ётқизиқлари билан боғлиқ, кесимда қумтошларнинг 40 дан ортиқ маҳсулдор қатлами ажралиб туради. Нефтли ва нефть-газли уюмларнинг кўп қисми (80% дан ортиқ) 2000— 3000 м чуқурликда; газли ва газ-кон-денсатли уюмлар (80% чамаси) 2000 м чуқурликда тўпланган. Ҳудуддаги нефть конлари каби газ конлари ҳам юқори дебитли (нефть 200 т/сут, газ 5 млн. м3/сут). Ғ.С.н.- г.ҳ. нефти кимё саноати учун қимматбаҳо хом ашёдир. Зичлиги 0.88 г/см3 дан ортиқ эмас, таркибида олтингугурт миқдори кам (1,1% гача), парафин 0,5% дан кам, бензин фракцияларининг таркиби юқори (40—60%). Юра ётқизиқларидаги нефть бўр ётқизиқларидагига қараганда анча енгил. Газ таркибида 90—98% метан, 1—4% оғир углево-дородлар, 3—6% азот, 0,1—2% угле-род икки оксиди мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.