Garmon
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94-b. — ziyouz.com
Garmon GARMON, garmonika — damli (pnevmatik) tilçali musiqa çolğu asbobi. 2 ta yoğoç qoplama, odatda, tugmasimon klavişlar, dam (havoni harakatga keltiruvçi moslama) hamda içida örnatilgan metall tilçalardan iborat. Havo bosimining özgarişi natijasida tilçalar sadolanadi. Öng tomondagi klavişlar vositasida melodik, çap tomondagilari b-n jörnavoz tovuş(akkord)lar hosil qilinadi. 1822 y.da nemis ustasi K. F. L. Buşman yasagan G. keyingi turlari uçun asos bölgan. 19-a.ning 30-y.larida G. işlab çiqariş Rossiya (Tula)da boşlangan. Keyinçalik tatar, mari, kabardin kabi xalqlarda ham keng yoyilgan. G.ning bir yoki ikki qatorli, diatonik va xromatik turlari mavjud. Özbek xalq sozandalari, ayniqsa, Xorazm xalfalari 19-a.dan buyon G.dan foydalanib keladi. Farğonada Orif Garmon (Toşmatov) ham şu soz b-n maşhur bölgan. G.ning takomillaştirilişi natijasida akkordeon va bayan çolğulari yuzaga kelgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАРМОН, гармоника — дамли (пневматик) тилчали мусиқа чолғу асбоби. 2 та ёғоч қоплама, одатда, тугмасимон клавишлар, дам (ҳавони ҳаракатга келтирувчи мослама) ҳамда ичида ўрнатилган металл тилчалардан иборат. Ҳаво босимининг ўзгариши натижасида тилчалар садоланади. Ўнг томондаги клавишлар воситасида мелодик, чап томондагилари б-н жўрнавоз товуш(аккорд)лар ҳосил қилинади. 1822 й.да немис устаси К. Ф. Л. Бушман ясаган Г. кейинги турлари учун асос бўлган. 19-а.нинг 30-й.ларида Г. ишлаб чиқариш Россия (Тула)да бошланган. Кейинчалик татар, мари, кабардин каби халқларда ҳам кенг ёйилган. Г.нинг бир ёки икки қаторли, диатоник ва хроматик турлари мавжуд. Ўзбек халқ созандалари, айниқса, Хоразм халфалари 19-а.дан буён Г.дан фойдаланиб келади. Фарғонада Ориф Гармон (Тошматов) ҳам шу соз б-н машҳур бўлган. Г.нинг такомиллаштирилиши натижасида аккордеон ва баян чолғулари юзага келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.