Gastreya nazariyasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 101-b. — ziyouz.com
Gastreya nazariyasi - köp hujayralilar ajdodlari tuzilişining hoz. zamon köp hujayrali hayvonlari ontogenezining dastlabki davrlarida (blastula va gastrula) takrorlanişi töğrisidagi nazariya. E. Gekkel tomonidan işlab çiqilgan (1872). G.n.ga köra, barça köp hujayralilarning ajdodi koloniya bölib yaşovçi bir hujayralilar bölgan, ular blastulaga öxşaş bir qavat hujayralardan şarsimon koloniya — blasteya hosil qilgan. Bundan keyingi evolyutsiya hoz. köp hujayralilar embrional rivojlanişidagi invaginatsiya, ya'ni blastula devorining içkariga botib kirişiga öxşaş bölgan. Bu hodisa tufayli gastrulaga öxşaş ikki qavat bölib joylaşgan embrion — gastreya hosil bölgan. Içki hujayralar qavati — endoderma içki böşliqni örab turgan. Içki böşliq blastopor teşik orqali taşqariga oçilgan. Gastreyaning tuzilişi böşliqiçlilarga öxşaş bölgan. Şuning uçun ham G.n. tarafdorlari böşliqiçlilarni köp hujayralilarning ajdodlari deyişadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАСТРЕЯ НАЗАРИЯСИ - кўп ҳужайралилар аждодлари тузилишининг ҳоз. замон кўп ҳужайрали ҳайвонлари онтогенезининг дастлабки даврларида (бластула ва гаструла) такрорланиши тўғрисидаги назария. Э. Геккель томонидан ишлаб чиқилган (1872). Г.н.га кўра, барча кўп ҳужайралиларнинг аждоди колония бўлиб яшовчи бир ҳужайралилар бўлган, улар бластулага ўхшаш бир қават ҳужайралардан шарсимон колония — бластея ҳосил қилган. Бундан кейинги эволюция ҳоз. кўп ҳужайралилар эмбрионал ривожланишидаги инвагинация, яъни бластула деворининг ичкарига ботиб киришига ўхшаш бўлган. Бу ҳодиса туфайли гаструлага ўхшаш икки қават бўлиб жойлашган эмбрион — гастрея ҳосил бўлган. Ички ҳужайралар қавати — эндодерма ички бўшлиқни ўраб турган. Ички бўшлиқ бластопор тешик орқали ташқарига очилган. Гастреянинг тузилиши бўшлиқичлиларга ўхшаш бўлган. Шунинг учун ҳам Г.н. тарафдорлари бўшлиқичлиларни кўп ҳужайралиларнинг аждодлари дейишади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.