Gaurli tizmasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 106-b. — ziyouz.com
Gaurli tizmasi - Surxondaryo viloyatining şim.-ğarbidagi toğ tizmasi. Boysuntoğ sistemasiga kiradi. Şim. qismida joylaşgan Xöja Gur-gurota toğlaridan Qayroqsoy daryosiga qadar jan.ga deyarli meridional yönalişda 8—10 km ga çözilgan. Örta-ça bal. 2400—3000 m, eng baland nuqtasi 3300 m. Yer yuzasi parçalangan, tektonik kötarilişlar ta'sirida yuzaga kelgan relyef şakllari (denudatsiyatektonik) tarqalgan. Örtaça yillik t-ra 2000 m balandlikda 10°. Yanv.ning örtaça t-rasi 1500 m balandlikda 2°, iyulniki 25—26°. Örtaça yillik yoğin miqdori 800—900 mm. Asosan qönğir toğ örmon tuproqlari, oç qönğir baland toğ tuproqlari tarqalgan. Bir yillik (efemer), kup yillik (efemeroid) ösimliklar keng tarqalgan bölib, ular sermahsul toğ yaylovlari resurslarining asosi hisoblanadi. Olma, nok, olça, dölana, bodom, yonğoq, tol, terak, uçqat, na'matak, zirk, dorivor ösimliklardan ki-yiköt, çoyöt, zira, rovoç, anzur piyoz kup uçraydi. Arçazorlar katta maydonni egallagan. Nodir va xuşmanzara landşaftlar, tabiat yodgorliklari, rekreatsiya (dam oliş) obyektlari köp. Tuproq eroziyasi, yaylov degressiyasi keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАУРЛИ ТИЗМАСИ - Сурхондарё вилоятининг шим.-ғарбидаги тоғ тизмаси. Бойсунтоғ системасига киради. Шим. қисмида жойлашган Хўжа Гур-гурота тоғларидан Қайроқсой дарёсига қадар жан.га деярли меридионал йўналишда 8—10 км га чўзилган. Ўрта-ча бал. 2400—3000 м, энг баланд нуқтаси 3300 м. Ер юзаси парчаланган, тектоник кўтарилишлар таъсирида юзага келган рельеф шакллари (денудациятектоник) тарқалган. Ўртача йиллик т-ра 2000 м баландликда 10°. Янв.нинг ўртача т-раси 1500 м баландликда 2°, июлники 25—26°. Ўртача йиллик ёғин миқдори 800—900 мм. Асосан қўнғир тоғ ўрмон тупроқлари, оч қўнғир баланд тоғ тупроқлари тарқалган. Бир йиллик (эфемер), куп йиллик (эфемероид) ўсимликлар кенг тарқалган бўлиб, улар сермаҳсул тоғ яйловлари ресурсларининг асоси ҳисобланади. Олма, нок, олча, дўлана, бодом, ёнғоқ, тол, терак, учқат, наъматак, зирк, доривор ўсимликлардан ки-йикўт, чойўт, зира, ровоч, анзур пиёз куп учрайди. Арчазорлар катта майдонни эгаллаган. Нодир ва хушманзара ландшафтлар, табиат ёдгорликлари, рекреация (дам олиш) объектлари кўп. Тупроқ эрозияси, яйлов дегрессияси кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.