Gaz analizatori
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16–17-b. — ziyouz.com
Gaz analizatori — gazlar aralaşmasi tarkibini miqdor va sifat jihatidan aniqlaş uçun işlatiladigan asbob. Dastaki va avtomatik xillari bor. Dastaki (absorbsion) G.a.da ma'lum hajmdagi gaz aralaşmasi turli eritmalar töldirilgan bir neça idişdan birin-ketin ötkaziladi; bu eritmalar gazlarni yutib oğirlaşadi. Mac, kaliy işqor eritmasi karbonat angidridni, pirogallol eritmasi kislorodni, mis (U)-xloridning ammiakli eritmasi uglerod (77)-oksidni yutadi. Köpinça, gaz aralaşmasidagi yonuvçi gazlarni turli şaroitlarda mis (/U)-oksid b-n birga qizdirib yondiriş usulidan ham foydalaniladi. Maye, vodorod, uglerod (UU)-oksid va metan miqdori şu tariqa aniqlanadi. Avtomatik G. a.da asosan gaz aralaşmasining turli fizik xossalari (mas, elektr ötkazuvçanligi, bosimi, massasi, hajmi, t-rasi, magnitlaniş xususiyati) uzluksiz qayd qilib boriladi. Işlaş tarziga köra, volyumetrik (kimyoviy G. a.), termokimyoviy, termokonduktometrik (elektr G. a.), elektr-kimyoviy, densimetrik, magnit, optik, radioaktiv xillari böladi. Bulardan taşkari, ultrabinafşa G. a. xam bor. Bunday asbobda gazlar aralaşmasi tarkibidagi galogenlar, simob buğlari, ba'zi organik birikmalar miqdori aniklanadi. G. a. sanoatda, tibbiyotda, i. t. işlarida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ АНАЛИЗАТОРИ — газлар аралашмаси таркибини миқдор ва сифат жиҳатидан аниқлаш учун ишлатиладиган асбоб. Дастаки ва автоматик хиллари бор. Дастаки (абсорбцион) Г.а.да маълум ҳажмдаги газ аралашмаси турли эритмалар тўлдирилган бир неча идишдан бирин-кетин ўтказилади; бу эритмалар газларни ютиб оғирлашади. Mac, калий ишқор эритмаси карбонат ангидридни, пирогаллол эритмаси кислородни, мис (У)-хлориднинг аммиакли эритмаси углерод (77)-оксидни ютади. Кўпинча, газ аралашмасидаги ёнувчи газларни турли шароитларда мис (/У)-оксид б-н бирга қиздириб ёндириш усулидан ҳам фойдаланилади. Мае, водород, углерод (УУ)-оксид ва метан миқдори шу тариқа аниқланади. Автоматик Г. а.да асосан газ аралашмасининг турли физик хоссалари (мас, электр ўтказувчанлиги, босими, массаси, ҳажми, т-раси, магнитланиш хусусияти) узлуксиз қайд қилиб борилади. Ишлаш тарзига кўра, волюметрик (кимёвий Г. а.), термокимёвий, термокондуктометрик (электр Г. а.), электр-кимёвий, денсиметрик, магнит, оптик, радиоактив хиллари бўлади. Булардан ташкари, ультрабинафша Г. а. хам бор. Бундай асбобда газлар аралашмаси таркибидаги галогенлар, симоб буғлари, баъзи органик бирикмалар миқдори аникланади. Г. а. саноатда, тиббиётда, и. т. ишларида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.