Gaz karotaji
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20-b. — ziyouz.com
Gaz karotaji — neft va gaz konlarini topiş usuli. G. k. burğilaşda işlatiladigan gilli qorişma, ba'zan kernda gazeimon va yengil suyuq uglevodorodlar mikdori va tarkibini muntazam aniqlab boriş yöli b-n bajariladi. Kern olib burğilaşda G.k. kernda bajarilişi ham mumkin. G. k. sanoatda 1940 y.lar avvalidan tadbiq etila boşladi. Neft va gazli qatlamlar orqali quduq kovlanayotganda uglevodorodlar burğilaş qorişmasiga aralaşib u b-n birga yer yuzasiga çiqadi. Burğilaş qorişmasidan ajratib olingan gaz örganiladi. Olingan ma'lumotlar asosida diagramma tuziladi. Diagramma burği quduği kesmasini boşlanişidan oxirigaça bölgan oraliğidagi uglevodorodning tarkibi va miqsori özgarişini yaqqol körsatadi. Diagramma yordamida neft yoki gazli qatlamning joylaşgan çuqurligi aniqlanadi. G. k. da maxsus avtomaşinalarga örnatilgan st-yalarda turli asboblar yordamida burği quduğining çuqurligi kovlaniş tezligi, burğilaş qorişmasining sirkulyatsiyasi, quduqda neft bor-yöqligi va u qanday çuqurlikda joylaşganligi kuzatiladi. Burği quduğining kovlaniş tezligi va çuqurligini hisobga olgan holda ma'lumotlarga özgartişlar kiritib boriladi. Bular neft va gaz uyumlarining joylaşgan çuqurligini aniq belgilaşga imkon beradi. G. k. şuningdek quduq kovlaş töxtatilgandan keyin ham davom ettiriladi. Burğilaş qorişmasining neft va gaz uyumlari bor joylardagi qismi uglevodorodlarga boyiydi. Keyin burğilaş qorişmasining odatdagi sirkulyatsiyasi boşlanadi (burğilaş paytidek) va G.k. bajariladi. Natijada suyuqlikning uglevodorodlarga boyigan intervali aniqlanadi. Burği quduğining çuqurligi va burğilaş qorişma sirkulyatsiyasini hisobga oluvçi tuzatişlar kiritilib quduq kesmasi böyiça neft gaz uyumlarining joylaşgan örni aniqpanadi. Kömirli qatlamlarning gazliligini örganişda G. k. kam qöllaniladi va asosan yonuvçi massa birligida metanning miqdorini aniqlaşda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ КАРОТАЖИ — нефть ва газ конларини топиш усули. Г. к. бурғилашда ишлатиладиган гилли қоришма, баъзан кернда газеимон ва енгил суюқ углеводородлар микдори ва таркибини мунтазам аниқлаб бориш йўли б-н бажарилади. Керн олиб бурғилашда Г.к. кернда бажарилиши ҳам мумкин. Г. к. саноатда 1940 й.лар аввалидан тадбиқ этила бошлади. Нефть ва газли қатламлар орқали қудуқ ковланаётганда углеводородлар бурғилаш қоришмасига аралашиб у б-н бирга ер юзасига чиқади. Бурғилаш қоришмасидан ажратиб олинган газ ўрганилади. Олинган маълумотлар асосида диаграмма тузилади. Диаграмма бурғи қудуғи кесмасини бошланишидан охиригача бўлган оралиғидаги углеводороднинг таркиби ва миқцори ўзгаришини яққол кўрсатади. Диаграмма ёрдамида нефть ёки газли қатламнинг жойлашган чуқурлиги аниқланади. Г. к. да махсус автомашиналарга ўрнатилган ст-яларда турли асбоблар ёрдамида бурғи қудуғининг чуқурлиги ковланиш тезлиги, бурғилаш қоришмасининг циркуляцияси, қудуқда нефть бор-йўқлиги ва у қандай чуқурликда жойлашганлиги кузатилади. Бурғи қудуғининг ковланиш тезлиги ва чуқурлигини ҳисобга олган ҳолда маълумотларга ўзгартишлар киритиб борилади. Булар нефть ва газ уюмларининг жойлашган чуқурлигини аниқ белгилашга имкон беради. Г. к. шунингдек қудуқ ковлаш тўхтатилгандан кейин ҳам давом эттирилади. Бурғилаш қоришмасининг нефть ва газ уюмлари бор жойлардаги қисми углеводородларга бойийди. Кейин бурғилаш қоришмасининг одатдаги циркуляцияси бошланади (бурғилаш пайтидек) ва Г.к. бажарилади. Натижада суюқликнинг углеводородларга бойиган интервали аниқланади. Бурғи қудуғининг чуқурлиги ва бурғилаш қоришма циркуляциясини ҳисобга олувчи тузатишлар киритилиб қудуқ кесмаси бўйича нефть газ уюмларининг жойлашган ўрни аниқпанади. Кўмирли қатламларнинг газлилигини ўрганишда Г. к. кам қўлланилади ва асосан ёнувчи масса бирлигида метаннинг миқдорини аниқлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.