Gaz quvuri
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 28–29-b. — ziyouz.com
Gaz quvuri GAZ QUVURI, gaz uzatkiç (gazoprovod) — yonuvçi gazlarni qazib olingan yoki işlab çiqarilgan joyidan iste'mol qilinadigan joyigaça uzatiş (yetkazib beriş) uçun möljallangan inşootlar (quvurlar, tayançlar, yölakay binolar) majmui. Birinçi marta G. q.dan mil od boşlarida Xitoyda foydalanilgan. Bunda tabiiy gaz bambukdan yasalgan quvurlarda uzatilgan. 18-a. oxirida Yevropada gaz çöyan, 19—20-a.larda esa pulat quvurlarda uzatilgan. Hozir gaz quvurlari yer ostidan, yer ustidan (tayançlar ustidan) utkazilişi mumkin. G. q. magistral (gaz uzoq joylarga, maye, boşqa şahar yoki mamlakatlarga yetkazib beriladigan), mahalliy (gaz biron bir hudud doirasida yetkazib beriladigan) va şahar (gaz muayyan bir şahar doirasida yetkazib beriladigan) xillarga bulinadi. Quvurlarni korroziyadan saqlaş uçun izolyatsiyalaş, katod va protektorli himoya usullaridan foydalaniladi. G. q. 5,5—10,0 MN/m2 gaça bosimga çidaydigan qilib quriladi. G. q. diametri har xil (720 dan 1420 mm gaça) böladi. G. q.dagi gaz bosimini gaz-kompressor st-yasi meyorga solib turadi. G. q.ning oxirgi punktlarida gaz taqsimlaş st-yalari kuriladi. Bu punktlardan gaz iste'molçilarga tarqatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ ҚУВУРИ, газ узаткич (газопровод) — ёнувчи газларни қазиб олинган ёки ишлаб чиқарилган жойидан истеъмол қилинадиган жойигача узатиш (етказиб бериш) учун мўлжалланган иншоотлар (қувурлар, таянчлар, йўлакай бинолар) мажмуи. Биринчи марта Г. қ.дан мил од бошларида Хитойда фойдаланилган. Бунда табиий газ бамбукдан ясалган қувурларда узатилган. 18-а. охирида Европада газ чўян, 19—20-а.ларда эса пулат қувурларда узатилган. Ҳозир газ қувурлари ер остидан, ер устидан (таянчлар устидан) утказилиши мумкин. Г. қ. магистрал (газ узоқ жойларга, мае, бошқа шаҳар ёки мамлакатларга етказиб бериладиган), маҳаллий (газ бирон бир ҳудуд доирасида етказиб бериладиган) ва шаҳар (газ муайян бир шаҳар доирасида етказиб бериладиган) хилларга булинади. Қувурларни коррозиядан сақлаш учун изоляциялаш, катод ва протекторли ҳимоя усулларидан фойдаланилади. Г. қ. 5,5—10,0 МН/м2 гача босимга чидайдиган қилиб қурилади. Г. қ. диаметри ҳар хил (720 дан 1420 мм гача) бўлади. Г. қ.даги газ босимини газ-компрессор ст-яси меъёрга солиб туради. Г. қ.нинг охирги пунктларида газ тақсимлаш ст-ялари курилади. Бу пунктлардан газ истеъмолчиларга тарқатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.