Gaz singdiruvçanlik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25–26-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 75%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Gaz singdiruvçanlik - bosim oşganda yoki kamayganda jism orqali gaz ötişiga asoslangan qattiq jism xossasi. Qattiq jism tuzilişi va bosimlar farki kattaligiga qarab, G. s.ning diffuzion oqim, molekulyar effuziya, laminar oqim xillari böladi. Qattiq jismlar (maye, polimer plyonkalar yoki yopmalar)da ğovaklar bölmaganda G. s.ning diffuzion oqim xili vujudga keladi. Bunda gaz qattiq jism çegara qatlamida erib, diffu-ziyalanadi va jiyemning boşqa tomonidan ajralib çiqadi. G. s.ning molekulyar effuziya xilida gaz jism ğovaklaridan sizib ötadi. Bu ğovaklarning diametri gaz molekulalarining örtaça erkin yuguriş uzunligi X dan kiçik bölişi kerak (bosim 10~3-H0~4 mm sim. ust. bölganda; 1 mm sim. ust.=133,322 N/m2). Jism ğovaklarining diametri erkin yuguriş uzunligidan ança katta bölganda G. s.niig laminar oqim xili vujudga keladi. Moddaning G. s. koeffitsiyenta/'(m'/s-N yokism2/s-at; 1 sm2/s-at=1,0210-»m4/ s-N) bosim bir birlikka kamayganda jismning gaz oqimiga tik bölgan yuza birligi orqali 1 s da ötgan gaz hajmi b-n tavsiflanadi. Koeffitsiyent R gaz tabiatiga boğliq. Quyida ba'zi mate-riallarning 20°S dagi 7*(sm2/s-at) qiymatlari berilgan: Metallar.............................10-18-10-'2 Şişa.................................Yu-15—10-'° Polimerlar (plyonkalar) ... 10»12—10~5 Suyuqpiklar.........................10~7—10~5 Qoğoz, çarm.............................10—5—10 Amorf polimerlar (kauçuklar) eng katta, kristall polimerlar (maye, polietilen) ança kiçik, şişasimon polimerlar juda kiçik G. s. ga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ СИНГДИРУВЧАНЛИК - босим ошганда ёки камайганда жисм орқали газ ўтишига асосланган қаттиқ жисм хоссаси. Қаттиқ жисм тузилиши ва босимлар фарки катталигига қараб, Г. с.нинг диффузион оқим, молекуляр эффузия, ламинар оқим хиллари бўлади. Қаттиқ жисмлар (мае, полимер плёнкалар ёки ёпмалар)да ғоваклар бўлмаганда Г. с.нинг диффузион оқим хили вужудга келади. Бунда газ қаттиқ жисм чегара қатламида эриб, диффу-зияланади ва жиемнинг бошқа томонидан ажралиб чиқади. Г. с.нинг молекуляр эффузия хилида газ жисм ғовакларидан сизиб ўтади. Бу ғовакларнинг диаметри газ молекулаларининг ўртача эркин югуриш узунлиги X дан кичик бўлиши керак (босим 10~3-Н0~4 мм сим. уст. бўлганда; 1 мм сим. уст.=133,322 Н/м2). Жисм ғовакларининг диаметри эркин югуриш узунлигидан анча катта бўлганда Г. с.нииг ламинар оқим хили вужудга келади. Модданинг Г. с. коэффициента/’(м’/с-Н ёкисм2/с-ат; 1 см2/с-ат=1,0210-»м4/ с-Н) босим бир бирликка камайганда жисмнинг газ оқимига тик бўлган юза бирлиги орқали 1 с да ўтган газ ҳажми б-н тавсифланади. Коэффициент Р газ табиатига боғлиқ. Қуйида баъзи мате-риалларнинг 20°С даги 7*(см2/с-ат) қийматлари берилган: Металлар.............................10-18-10-’2 Шиша.................................Ю-15—10-’° Полимерлар (плёнкалар) ... 10»12—10~5 Суюқпиклар.........................10~7—10~5 Қоғоз, чарм.............................10—5—10 Аморф полимерлар (каучуклар) энг катта, кристалл полимерлар (мае, полиэтилен) анча кичик, шишасимон полимерлар жуда кичик Г. с. га эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.