Gaz syomkasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Gaz syomkasi — 1) gazeimon uglevodorodlarni aniqlaşga asoslangan neft va gaz konlarini qidirib to-piş metodi. Neft va gaz uyumlaridan ajralib çiqqan gazeimon uglevodorodlarni ularni qoplab turgan qoplam orqali yer yuzasigaça bölgan migratsiyasiga asoslangan. Rus geologi V. A. Sokolov taklif qilgan. Yer yuzasiga sizib çiqadigan uglevodorodlarning miqdori oz bölişiga qaramay ular çuqurlikda neft va gaz uyumlari borligidan darak beradi. G. yeda gaz namunasi (tuproq ostidagi havodan) yoki 2—3 m çuqurlikdan toğ jinsidan namuna olinib, söngra undan gaz ajratib olinadi. Olingan gaz namunasida metan, etan, propan va b. uglevodorodlar aniq-lanadi. Tahlil natijasida «gaz anomaliyasi», ya'ni uglevodorodlar konsentratsiyasining töplangan joyi aniqlanadi. Tekşirilayotgan maydondagi gaz anomaliyasi şu joyda neft va gaz koni borligining belgisi hisoblanadi. 2) Şaxta inşootlarida metanning ajralib çiqişi şiddatini aniqlaş metodi. G. s. havodan olingan namunadan metan konsentratsiyasiii aniqlab va kon inşootidan ötayotgan havoning miqdorini ölçaş b-n bajariladi. Köndalang va böylama G. s. ma'lum. Böylama G. yeda inşoot uzunligi böyiça gaz konsentratsiyasi va debitining özgarişi aniqlanadi, köndalang kesimli G. s.da inşootning köndalang kesimi böyiça gaz konsentratsiyasining özgarişi kuzatiladi. Qaytadan bajarilgan G. s. vaqt böyiça gazning ajralib çiqişi şiddatini ölçaş imkoniyatini beradi. Bajarilgan işlar natijasida G. s. xaritasi tuziladi. Xaritada neft va gaz uyumlari töplangan joylar şartli belgilar b-n körsatiladi. Bu metod neft va gaz qidiriş işlarini ança tezlaştirişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ СЪЁМКАСИ — 1) газеимон углеводородларни аниқлашга асосланган нефть ва газ конларини қидириб то-пиш методи. Нефть ва газ уюмларидан ажралиб чиққан газеимон углеводородларни уларни қоплаб турган қоплам орқали ер юзасигача бўлган миграциясига асосланган. Рус геологи В. А. Соколов таклиф қилган. Ер юзасига сизиб чиқадиган углеводородларнинг миқдори оз бўлишига қарамай улар чуқурликда нефть ва газ уюмлари борлигидан дарак беради. Г. еда газ намунаси (тупроқ остидаги ҳаводан) ёки 2—3 м чуқурликдан тоғ жинсидан намуна олиниб, сўнгра ундан газ ажратиб олинади. Олинган газ намунасида метан, этан, пропан ва б. углеводородлар аниқ-ланади. Таҳлил натижасида «газ аномалияси», яъни углеводородлар концентрациясининг тўпланган жойи аниқланади. Текширилаётган майдондаги газ аномалияси шу жойда нефть ва газ кони борлигининг белгиси ҳисобланади. 2) Шахта иншоотларида метаннинг ажралиб чиқиши шиддатини аниқлаш методи. Г. с. ҳаводан олинган намунадан метан концентрациясиии аниқлаб ва кон иншоотидан ўтаётган ҳавонинг миқдорини ўлчаш б-н бажарилади. Кўндаланг ва бўйлама Г. с. маълум. Бўйлама Г. еда иншоот узунлиги бўйича газ концентрацияси ва дебитининг ўзгариши аниқланади, кўндаланг кесимли Г. с.да иншоотнинг кўндаланг кесими бўйича газ концентрациясининг ўзгариши кузатилади. Қайтадан бажарилган Г. с. вақт бўйича газнинг ажралиб чиқиши шиддатини ўлчаш имкониятини беради. Бажарилган ишлар натижасида Г. с. харитаси тузилади. Харитада нефть ва газ уюмлари тўпланган жойлар шартли белгилар б-н кўрсатилади. Бу метод нефть ва газ қидириш ишларини анча тезлаштириши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.