Gedonizm

Gedonizm (yun. hedone — rohat, huzur, lazzatlaniş) — huzur-halovatga, lazzatlanişga intiliş insonning oliy maqsadi deb hisoblovçi axloqiy ta'limot. Unga köra, huzur-halovatga intiliş insonga tabiatan xos, uning butun xatti-harakati, maqsadi şunga qaratilgan. G. baxt-saodatga erişiş axloqning asosi deb ta'lim beruvçi evdemonizmaan farqlanadi. G. yunon falsafasida keng tarqalgan edi. Kiren maktabi vakillari lazzatlanişni inson xayotining birdan-bir maqsadi sifatida talqin qilib, xulq-atvordagi axloqiy beqarorlik va tubanlikni şaxsiy fazilatlar tarzida tarğib qilgan. Epikur baxtli hayot ruhiy xotirjamlikdan iborat, deb hisoblagan. Beru niy fikriça, hakiqiy lazzatlaniş — bu ilm lazzati, çunki qança köp ilmga ega bölmaylik, u inson me'dasiga tegmaydi, özidan bezdirmaydi. Boşqalari esa vaqtinça, nisbiy, beqarordir. Şunday ekan, ilmdan taşqaridagi ehtiyojlarni qondirişga qaratilgan barça sa'y-harakatlar haqiqiy lazzatlaniş böla olmaydi. Yevropada Uyğoniş davrida gedonistik ta'limot rivojlanib bordi. Inson özining tabiiy ehtiyojlarini töla-tökis qondiriş uçun intilişga haqlidir, degan ğoyalar ilgari surildi. Kant G.ga qarşi çiqib, uni soğlom aql mahsuli emas, balki aqlga zid hissiy turtkilar hosilasi, deb baholadi. Axloq-odob sohasining vakili G. Uilyame fikriça, ayrim şaxslar lazzatlaniş maqsadida odamlarga nisbatan zöravonlik işlatmasligi lozim, aks holda umuminsoniy huquq, axloqiy meyor va tamoyillarga zid böladi. G. ğoyasi yangi davr utilitauşzmida öz ifodasini topdi.