Geksozalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131-b. — ziyouz.com
Geksozalar GEKSOZALAR, CjHuO,, — molekulasida oltita uglerod atomi bölgan monosaxaridlar. Tabiatda keng tarqalgan. Ösimlik va hayvon töqimalarida sof holda hamda polisaxaridlar tarkibida uçraydi. Karbonil guruhiga köra G. aldogeksozalar va ketogeksozalarga bölinadi. Aldogeksozalarga mansub glyukoza, galaktoza va mannoza tabiatda erkin holda yoki glyukozidlar, polisaxaridlar hamda fosfor efirlari sifatida glikoproteidlar, glikolipidlar va b. murakkab birikmalar tarkibiga kiradi. Ketogeksozalardan eng köp tarqalgani — fruktoza. G. polisaxarid hamda glikozidlarni gidroliz qiliş yöli b-n olinadi. Aldova ketogeksozalardan ba'zilari (alloza, akroza, glyunoza, galtoza) sintetik yöl b-n ham olingan. G. neytral va kuçeiz kislotali muhitda barqaror. Barça G. turli qandlar va ularning hosilalarini sintez qilişda asosiy xom aşyodir. Glyukoza oziq-ovqat mahsuloti va doridarmon sifatida hamda spirt sanoatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕКСОЗАЛАР, CjHuO,, — молекуласида олтита углерод атоми бўлган моносахаридлар. Табиатда кенг тарқалган. Ўсимлик ва ҳайвон тўқималарида соф ҳолда ҳамда полисахаридлар таркибида учрайди. Карбонил гуруҳига кўра Г. альдогексозалар ва кетогексозаларга бўлинади. Альдогексозаларга мансуб глюкоза, галактоза ва манноза табиатда эркин ҳолда ёки глюкозидлар, полисахаридлар ҳамда фосфор эфирлари сифатида гликопротеидлар, гликолипидлар ва б. мураккаб бирикмалар таркибига киради. Кетогексозалардан энг кўп тарқалгани — фруктоза. Г. полисахарид ҳамда гликозидларни гидролиз қилиш йўли б-н олинади. Альдова кетогексозалардан баъзилари (аллоза, акроза, глюnоза, галтоза) синтетик йўл б-н ҳам олинган. Г. нейтрал ва кучеиз кислотали муҳитда барқарор. Барча Г. турли қандлар ва уларнинг ҳосилаларини синтез қилишда асосий хом ашёдир. Глюкоза озиқ-овқат маҳсулоти ва доридармон сифатида ҳамда спирт саноатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.