Geliofizika
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 138-b. — ziyouz.com
Geliofizika (gelio... va fizika), quyoş fizikasi — astrofizika bölimlaridan biri. Quyoş fizikasi muammolarini örganiş b-n şuğullanadi. Fotometrik, spektrofotometrik va radioastronomik usullarni qöllaş yöli b-n Quyoş atmosferasining t-rasi, ziçligini, modda harakati va magnit maydonlarning taqsimlanişi va özgarişini örganadi, turli xil tekşiriş natijalariga asoslanib, Quyoş atmosferasi va içki tuziliş modellarini işlab çiqadi. G. Quyoş atmosferasida kuzatiladigan har xil tuzilmalar (doğlar, maş'allar, protuberanslar, toj tuzilmalari)ning fizik tabiati va rivojlanişini, ularda röy beradigan tez özgaruvçi jarayonlar tabiatini tekşiradi, Quyoş yuzida kuzatiladigan jarayonlarni (mas, 5™ li tebraniş) ölçaşga asoslanib, Kuyoşning içki tuzilişini örganadi (gelio-seysmologiya), modelni tekşiradi va töğrilaydi. G.ga doir kuzatuv va i. t. işlari rasadxonalarda olib boriladi, unga kosmonavtika ham «kömaklaşadi». Mac, 1973 y. «Skayleb» kosmik st-yasiga (AQŞ) örnatilgan rentgen teleskop yordamida Quyoşning rentgen nurlanişi örganildi, kosmik apparatlar Quyoşning ultrabinafşa nurlari tabiatini örganişga yordam beradi. Özbekistonda G.ga doir i. t. işlari Özbekiston FA Astronomiya in-tida, ÖzMU Astronomiya kafedrasida, Toş DPUda olib boriladi (yana q. Huyoş). Ad.: Nuritdinov S. N ., Somon yöli fizikasi, T., 1989.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОФИЗИКА (гелио... ва физика), қуёш физикаси — астрофизика бўлимларидан бири. Қуёш физикаси муаммоларини ўрганиш б-н шуғулланади. Фотометрик, спектрофотометрик ва радиоастрономик усулларни қўллаш йўли б-н Қуёш атмосферасининг т-раси, зичлигини, модда ҳаракати ва магнит майдонларнинг тақсимланиши ва ўзгаришини ўрганади, турли хил текшириш натижаларига асосланиб, Қуёш атмосфераси ва ички тузилиш моделларини ишлаб чиқади. Г. Қуёш атмосферасида кузатиладиган ҳар хил тузилмалар (доғлар, машъаллар, протуберанцлар, тож тузилмалари)нинг физик табиати ва ривожланишини, уларда рўй берадиган тез ўзгарувчи жараёнлар табиатини текширади, Қуёш юзида кузатиладиган жараёнларни (мас, 5™ ли тебраниш) ўлчашга асосланиб, Куёшнинг ички тузилишини ўрганади (гелио-сейсмология), моделни текширади ва тўғрилайди. Г.га доир кузатув ва и. т. ишлари расадхоналарда олиб борилади, унга космонавтика ҳам «кўмаклашади». Mac, 1973 й. «Скайлеб» космик ст-ясига (АҚШ) ўрнатилган рентген телескоп ёрдамида Қуёшнинг рентген нурланиши ўрганилди, космик аппаратлар Қуёшнинг ультрабинафша нурлари табиатини ўрганишга ёрдам беради. Ўзбекистонда Г.га доир и. т. ишлари Ўзбекистон ФА Астрономия ин-тида, ЎзМУ Астрономия кафедрасида, Тош ДПУда олиб борилади (яна қ. Ҳуёш). Ад.: Нуритдинов С. Н ., Сомон йўли физикаси, Т., 1989.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.