Geliograf
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134-b. — ziyouz.com
Geliograf (gelio... va ...graf) — 1) meteorologiyada — Quyoş nur soçib turadigan vaktni, ya'ni Quyoş ufq ustida turgan va uni budut tösmagan vaqtni avtomatik tarzda qayd qiladigan asbob. Işlaş tarzi quyoş nurlarining yo issiklik, yoki kimyoviy ta'siriga asoslangan. Uzluksiz qayd qilib boradigan aktinograf ham G. sifatida xizmat qilişi mumkin (k,. Aktinograf); 2) astronomiyada — Quyoşning fotosuratini oliş uçun işlatiladigan teleskop. Obyektivi fotografik nurlarda surat olişga moslaştirilgan. Quyoş tasvirini kattaroq qilib suratta oliş uçun kamera G. fokusidan taşqariga örnatiladi. Şu maqsadda qöşimça optik tizim — okulyar yoki qisqa fokusli fotografik obyektiv işlatiladi. Ayrim spektral çiziqda Quyoş fotosuratini oliş uçun spektrogeliograf işlatiladi; 3) harbiy işda — 19—20-a.lar boşlarida yoruglik nurini qaytaruvçi közgu yordamida Morze alifbosi signallarini uzatuvçi asbob. Bunday G. b-n kunduzi 18—40 km gaça, keçasi 3—8 km gaça signallarni uzatiş mumkin bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОГРАФ (гелио... ва ...граф) — 1) метеорологияда — Қуёш нур сочиб турадиган вактни, яъни Қуёш уфқ устида турган ва уни будут тўсмаган вақтни автоматик тарзда қайд қиладиган асбоб. Ишлаш тарзи қуёш нурларининг ё иссиклик, ёки кимёвий таъсирига асосланган. Узлуксиз қайд қилиб борадиган актинограф ҳам Г. сифатида хизмат қилиши мумкин (к,. Актинограф); 2) астрономияда — Қуёшнинг фотосуратини олиш учун ишлатиладиган телескоп. Объективи фотографик нурларда сурат олишга мослаштирилган. Қуёш тасвирини каттароқ қилиб суратта олиш учун камера Г. фокусидан ташқарига ўрнатилади. Шу мақсадда қўшимча оптик тизим — окуляр ёки қисқа фокусли фотографик объектив ишлатилади. Айрим спектрал чизиқда Қуёш фотосуратини олиш учун спектрогелиограф ишлатилади; 3) ҳарбий ишда — 19—20-а.лар бошларида ёруглик нурини қайтарувчи кўзгу ёрдамида Морзе алифбоси сигналларини узатувчи асбоб. Бундай Г. б-н кундузи 18—40 км гача, кечаси 3—8 км гача сигналларни узатиш мумкин бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.