Geliografik koordinatalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134–135-b. — ziyouz.com
Geliografik koordinatalar — quyoş sirtidagi obyektlar örnini belgilaydigan mikdorlar — geliografik kenglik (f) va geliografik uzunlik (/). (sr) — quyoş sirtidagi aniqpanişi lozim bölgan nuqtaga xayolan ötkazilgan perpendikulyar b-n Quyoş ekvatori tekisligi orasidagi burçak. Quyoş ekvatorining fazodagi örni quyoş sirtidagi obyektlarni kuzatiş yöli b-n aniklanadi. Obyektlar ekvator tekisligining ekliptika tekisligiga oğiş burçagi / va Quyoş ekvatori tugun nuqtasining çiqiş burçagi O. b-n belgilanadi. Ingliz astronomi R. K. Kerrington tomonidan 1854 y. uçun qabul qilingan qiymat: /=7° 15', Q=73°40/işlatiladi. G. k.ga tegişli ma'lumotlar maxsus jurnalda yilning istalgan kuni uçun Grinviç vaqti b-n beriladi. Rasmda R — Quyoş aylaniş öqining osmon sferasi proyeksiyasi b-n osmon meridiani orasidagi burçak, D — Yer — Quyoş yönalişida ötkazilgan perpendikulyar b-n Quyoş öqi orasidagi burçak (—7°<D< <+7°). Agar Quyoşning Şim. qutbi Yer tomonga oğgan bölsa, D ning qiymati musbat, aks holda manfiy böladi. / ni aniqlaşda boşlanğiç meridian sifatida 1854 y.ning 1 yanvari Grinviç vaqti b-n 0h00m da Quyoş ekvatori tugun nuqtasining çiqiş burçagidan ötgan meridian qabul qilingan. Uning Quyoş atrofida aylaniş davri — 25,38 sutka. Yuqoridagi qiymatlar vositasida istalgan vaqt uçun markaziy meridiandan Kerrington meridianigaça bölgan masofa (1)ni hisoblaş mumkin. Amalda Quyoş sirtidagi obyektlarning koordinatalarini maxsus tör vositasida tez aniqlaş mumkin. Şim. yarim şardagi obyektlarning geliografik kenglik (f) musbat, Jan. yarim şardagilarniki manfiy böladi. Geliografik uzunlik (I) Quyoşning markaziy meridianidan ğarb tomonda joylaşadi detallarda musbat qiymatga, şarq tomonda joylaşganlarida esa manfiy qiymatga ega böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОГРАФИК КООРДИНАТАЛАР — қуёш сиртидаги объектлар ўрнини белгилайдиган микдорлар — гелиографик кенглик (ф) ва гелиографик узунлик (/). (ср) — қуёш сиртидаги аниқпаниши лозим бўлган нуқтага хаёлан ўтказилган перпендикуляр б-н Қуёш экватори текислиги орасидаги бурчак. Қуёш экваторининг фазодаги ўрни қуёш сиртидаги объектларни кузатиш йўли б-н аникланади. Объектлар экватор текислигининг эклиптика текислигига оғиш бурчаги / ва Қуёш экватори тугун нуқтасининг чиқиш бурчаги О. б-н белгиланади. Инглиз астрономи Р. К. Кэррингтон томонидан 1854 й. учун қабул қилинган қиймат: /=7° 15’, Q=73°40/ишлатилади. Г. к.га тегишли маълумотлар махсус журналда йилнинг исталган куни учун Гринвич вақти б-н берилади. Расмда Р — Қуёш айланиш ўқининг осмон сфераси проекцияси б-н осмон меридиани орасидаги бурчак, D — Ер — Қуёш йўналишида ўтказилган перпендикуляр б-н Қуёш ўқи орасидаги бурчак (—7°<D< <+7°). Агар Қуёшнинг Шим. қутби Ер томонга оғган бўлса, D нинг қиймати мусбат, акс ҳолда манфий бўлади. / ни аниқлашда бошланғич меридиан сифатида 1854 й.нинг 1 январи Гринвич вақти б-н 0h00m да Қуёш экватори тугун нуқтасининг чиқиш бурчагидан ўтган меридиан қабул қилинган. Унинг Қуёш атрофида айланиш даври — 25,38 сутка. Юқоридаги қийматлар воситасида исталган вақт учун марказий меридиандан Кэррингтон меридианигача бўлган масофа (1)ни ҳисоблаш мумкин. Амалда Қуёш сиртидаги объектларнинг координаталарини махсус тўр воситасида тез аниқлаш мумкин. Шим. ярим шардаги объектларнинг гелиографик кенглик (ф) мусбат, Жан. ярим шардагиларники манфий бўлади. Гелиографик узунлик (I) Қуёшнинг марказий меридианидан ғарб томонда жойлашади деталларда мусбат қийматга, шарқ томонда жойлашганларида эса манфий қийматга эга бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.