Geliometr
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135-b. — ziyouz.com
Geliometr (gelio... va metr) — osmon sferasida kiçik (G gaça) burçaklarni ölçaş uçun işlatiladigan astronomik asbob; teleskopning bir turi. Obyektivi teng ikkiga bölingan bölib, ikkala kismi birga turganda yulduz tasviri bitta, vintini burab bir-biridan siljitilsa, tasvir ikkita bölib körinadi. Istalgan vaziyatda turgan ikki yulduz (S, va T,) orasidagi burçakni ölçaş uçun G. obyektivini öz öqi atrofida aylantirib, uni ikkiga bölgan çiziqni ikkala yulduzni birlaştiruvçi çiziq ustiga töğri keltiriladi. Obyektiv qismlarini siljitib T, yulduz tasviri hosil bölgan ikkinçi S, tasvir b-n ustma-ust tuşiriladi. Siljitiş qiymati maxsus şkaladan aniklanadi. Buni va obyektivning buriliş burçagini bilgan holda yulduzlar orasidagi masofa va ularning vazifalari burçagi hisoblab topiladi. G. yordamida yirik yulduzlarning diametrini ham ölçaş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОМЕТР (гелио... ва метр) — осмон сферасида кичик (Г гача) бурчакларни ўлчаш учун ишлатиладиган астрономик асбоб; телескопнинг бир тури. Объективи тенг иккига бўлинган бўлиб, иккала кисми бирга турганда юлдуз тасвири битта, винтини бураб бир-биридан силжитилса, тасвир иккита бўлиб кўринади. Исталган вазиятда турган икки юлдуз (S, ва Т,) орасидаги бурчакни ўлчаш учун Г. объективини ўз ўқи атрофида айлантириб, уни иккига бўлган чизиқни иккала юлдузни бирлаштирувчи чизиқ устига тўғри келтирилади. Объектив қисмларини силжитиб Т, юлдуз тасвири ҳосил бўлган иккинчи S, тасвир б-н устма-уст туширилади. Силжитиш қиймати махсус шкаладан аникланади. Буни ва объективнинг бурилиш бурчагини билган ҳолда юлдузлар орасидаги масофа ва уларнинг вазифалари бурчаги ҳисоблаб топилади. Г. ёрдамида йирик юлдузларнинг диаметрини ҳам ўлчаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.