Gelioskop
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 136-b. — ziyouz.com
Gelioskop (gelio... va yun. skopeo — qarayman, kuzataman) — Quyoş sirtini körib kuzatişga moslangan teleskop. Quyoşga maxsus filtrsiz teleskop b-n bevosita qarab bölmasligi sa-babli, Quyoşdan kelayotgan nurni kuçsizlantirib beruvçi turli G.dan foydalaniladi. Quyoş nurlari teleskop fokusi oldiga örnatilgan şişa közgu (sxemaga q.) S dan qaytib, qöşaloq prizma Pv P2 ga keladi (prizmalardan biri Rx maxsus şişa — krenglassdan yasalgan, ikkinçisi P2 ga suyuqlik töldirilgan), unda sinib okulyarga tuşadi. Suyuqlikning nur sindiriş koeffitsiyenti krenglassnikidan kiçik bölgani uçun okulyarga tuşgan nur intensivligi közguga tuşgan nurnikiga qaraganda kamroq böladi. Hozir Quyoş sirti asosan fotografik usullar b-n tadqiq qilinganligi tufayli G. ikkinçi darajali örin tutadigan bölib qoldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛИОСКОП (гелио... ва юн. skopeo — қарайман, кузатаман) — Қуёш сиртини кўриб кузатишга мосланган телескоп. Қуёшга махсус фильтрсиз телескоп б-н бевосита қараб бўлмаслиги са-бабли, Қуёшдан келаётган нурни кучсизлантириб берувчи турли Г.дан фойдаланилади. Қуёш нурлари телескоп фокуси олдига ўрнатилган шиша кўзгу (схемага қ.) S дан қайтиб, қўшалоқ призма Pv Р2 га келади (призмалардан бири Рх махсус шиша — кренглассдан ясалган, иккинчиси Р2 га суюқлик тўлдирилган), унда синиб окулярга тушади. Суюқликнинг нур синдириш коэффициенти кренглассникидан кичик бўлгани учун окулярга тушган нур интенсивлиги кўзгуга тушган нурникига қараганда камроқ бўлади. Ҳозир Қуёш сирти асосан фотографик усуллар б-н тадқиқ қилинганлиги туфайли Г. иккинчи даражали ўрин тутадиган бўлиб қолди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.