Gemmologiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 150–151-b. — ziyouz.com
Gemmologiya GEMMOLOGIYA( gemma va ...logiya) — javohirlar (qimmatbaho va yarim qimmatbaho toşlar)ni örganuvçi fan. Qadimda javohirlar va ulardan işlangan buyumlar Yevropada gemma deb atalgan. Ba'zi olimlar G.ni mineralogiyaning bir sohasi deb hisoblaydilar. Gemmologlar fikriça, G. mustaqil fan. G. javohirlarning fizik xususiyatlari, kimyoviy tarkibi, bezaklik fazilatlari, konlari minerageniyasi, işlov beriş texnologiyasini, şuningdek tayyorlangan buyumlarning bozor narxlarini belgilaş, ularga bölgan ehtiyojning özgarib turiş qonuniyatlarini, javohirlarni sun'iy ravişda tayyorlaşni örganadi. Dunyoning köp mamlakatlarida (asosan AQŞ, Angliya, Germaniya, Yaponiya) G. in-tlari, birlaşmalari, uyuşmalari, lab. lari mavjud. Maxsus «Gemmologiya» jurnali naşr qilinadi (AQŞ, Yaponiya). Örta Osiyo, xususan Özbekiston hududida qimmatbaho toşlar xossalarini örganiş va ulardan zargarlik buyumlari yasaş mil. av. 1-ming yillikdan ma'lum. Abu Rayhon Beruniy «Mineralogiya» asarida javohirlarning paydo bölişi, ularning fizik, kimyoviy xossalari haqida yozgan. G. asosan 20-a. boşlarida mineral xom aşyolarni tekşirişning yangi usullari (qutbli optika, rentgen strukturali tahlil, spektrometriya va b.) qöllanila boşlangandan söng tez şakllandi. G.ning rivojlanişida Rossiyada A. Ye. Fersman, G. P. Barinov va b.ning qimmatbaho toşlar töğrisidagi asarlari muhim rol öynadi. Özbekistonda hozir amaliy G. taraqqiy etgan bölib, özbek zargarlarining işlarida öz ifodasini topgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕММОЛОГИЯ( гемма ва ...логия) — жавоҳирлар (қимматбаҳо ва ярим қимматбаҳо тошлар)ни ўрганувчи фан. Қадимда жавоҳирлар ва улардан ишланган буюмлар Европада гемма деб аталган. Баъзи олимлар Г.ни минералогиянинг бир соҳаси деб ҳисоблайдилар. Геммологлар фикрича, Г. мустақил фан. Г. жавоҳирларнинг физик хусусиятлари, кимёвий таркиби, безаклик фазилатлари, конлари минерагенияси, ишлов бериш технологиясини, шунингдек тайёрланган буюмларнинг бозор нархларини белгилаш, уларга бўлган эҳтиёжнинг ўзгариб туриш қонуниятларини, жавоҳирларни сунъий равишда тайёрлашни ўрганади. Дунёнинг кўп мамлакатларида (асосан АҚШ, Англия, Германия, Япония) Г. ин-тлари, бирлашмалари, уюшмалари, лаб. лари мавжуд. Махсус «Геммология» журнали нашр қилинади (АҚШ, Япония). Ўрта Осиё, хусусан Ўзбекистон ҳудудида қимматбаҳо тошлар хоссаларини ўрганиш ва улардан заргарлик буюмлари ясаш мил. ав. 1-минг йилликдан маълум. Абу Райҳон Беруний «Минералогия» асарида жавоҳирларнинг пайдо бўлиши, уларнинг физик, кимёвий хоссалари ҳақида ёзган. Г. асосан 20-а. бошларида минерал хом ашёларни текширишнинг янги усуллари (қутбли оптика, рентген структурали таҳлил, спектрометрия ва б.) қўлланила бошлангандан сўнг тез шаклланди. Г.нинг ривожланишида Россияда А. Е. Ферсман, Г. П. Баринов ва б.нинг қимматбаҳо тошлар тўғрисидаги асарлари муҳим роль ўйнади. Ўзбекистонда ҳозир амалий Г. тараққий этган бўлиб, ўзбек заргарларининг ишларида ўз ифодасини топган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.