Gemmulalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Gemmulalar (lot. Gemmula — mayda kurtakça) — 1) köpçilik çuçuk suv govaktanlilari (bodyaga) va ayrim dengiz ğovaktanlilarining qişki tinim holatidagi içki kurtaklari. Ğovaktanlilar mezogleyi oziq moddalarga boy, diametri 0,3 mm keladigan amyobasimon hujayralarning şarsimon tuplamidan iborat. G. kremnezem (qumtuproq)dan iborat spikulalar, ya'ni amfidisklar b-n mustahkamlangan ikki qavat muguz (spongin) qobiq b-n öralgan. Ikkala qavat örtasida havo saqlovçi böşliq, qobiq sirtida esa yupqa parda b-n yopilgan çiqariş teşikçasi böladi. Bahorda G. pösti yorilib, uning içidagi hujayralar taşqi muhitga çiqadi va suv tubiga yopişib, yangi ğovaktanlilarni hosil qiladi. Suv oqimi va suv hayvonlari orqali tarqaladi; 2) Ç. Darvinning pangenezis nazariyasi böyiça irsiyatning gipotetik birligi (eng kiçik zarraçasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕММУЛАЛАР (лот. Gemmula — майда куртакча) — 1) кўпчилик чучук сув говактанлилари (бодяга) ва айрим денгиз ғовактанлиларининг қишки тиним ҳолатидаги ички куртаклари. Ғовактанлилар мезоглейи озиқ моддаларга бой, диаметри 0,3 мм келадиган амёбасимон ҳужайраларнинг шарсимон тупламидан иборат. Г. кремнезем (қумтупроқ)дан иборат спикулалар, яъни амфидисклар б-н мустаҳкамланган икки қават мугуз (спонгин) қобиқ б-н ўралган. Иккала қават ўртасида ҳаво сақловчи бўшлиқ, қобиқ сиртида эса юпқа парда б-н ёпилган чиқариш тешикчаси бўлади. Баҳорда Г. пўсти ёрилиб, унинг ичидаги ҳужайралар ташқи муҳитга чиқади ва сув тубига ёпишиб, янги ғовактанлиларни ҳосил қилади. Сув оқими ва сув ҳайвонлари орқали тарқалади; 2) Ч. Дарвиннинг пангенезис назарияси бўйича ирсиятнинг гипотетик бирлиги (энг кичик заррачаси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.