Gemoglobinn
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Gemoglobinn (gemo... va lot. globus — yer, kurra) — odam, umurtkali va ba'zi umurtqasiz hayvonlar qonida böladigan nafas pigmenti, murakkab oqsil. Qonga qizil tus beradi, nafas a'zolaridan töqimalarga kislorod va töqimalardan nafas a'zolariga karbonat angidrid olib ötadi. Oqsilli qism — globin va temir porfirin — gemayan iborat. G. kislorod b-n qöşilib, beqaror birikma hosil qiladi. Kislorodning parsial bosimi birmunça yuqori böladigan öpka kapillyarlarida G. kislorodga boyiydi, töqima kapillyarlarida esa kislorodni hujayra va töqimalarga beradi. Turli organizmda G.ning tuzilişi turliça. Soğlom odamning 100 g qonida 13—16% G. bor. Ayollar qonidagi G. miqdori erkaklardagidan kam böladi. G. miqdori maxsus asbob — gemometr b-n aniklanadi. G. miqdorini aniqlaş muhim diagnostik ahamiyatga ega. Qon kasalliklarining aksariyati (anemiya) G. tarkibining buzilişi b-n boğliq.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕМОГЛОБИННЬ (гемо... ва лот. globus — ер, курра) — одам, умурткали ва баъзи умуртқасиз ҳайвонлар қонида бўладиган нафас пигменти, мураккаб оқсил. Қонга қизил тус беради, нафас аъзоларидан тўқималарга кислород ва тўқималардан нафас аъзоларига карбонат ангидрид олиб ўтади. Оқсилли қисм — глобин ва темир порфирин — гемаян иборат. Г. кислород б-н қўшилиб, беқарор бирикма ҳосил қилади. Кислороднинг парциал босими бирмунча юқори бўладиган ўпка капиллярларида Г. кислородга бойийди, тўқима капиллярларида эса кислородни ҳужайра ва тўқималарга беради. Турли организмда Г.нинг тузилиши турлича. Соғлом одамнинг 100 г қонида 13—16% Г. бор. Аёллар қонидаги Г. миқдори эркаклардагидан кам бўлади. Г. миқдори махсус асбоб — гемометр б-н аникланади. Г. миқдорини аниқлаш муҳим диагностик аҳамиятга эга. Қон касалликларининг аксарияти (анемия) Г. таркибининг бузилиши б-н боғлиқ.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.