Gemosporidiyalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153–154-b. — ziyouz.com
Gemosporidiyalar GEMOSPORIDIYALAR, qon sporalari (Haem osporidia) — koksidiyasimonlar sinfiga mansub turkum. 10 avlodi va 100 dan ortiq turi bor. Kattaligi bir neça mm. Sudralib yuruvçilar, quşlar va sut emizuvçilar, jumladan, odam qoni eritrotsitlari va epiteliy hujayralarida parazitlik qiladi. Ayrim G. oğir kasallik keltirib çiqaradi. Xöjayin almaştiriş yöli b-n rivojlanadi. Asosiy xöjayini qon söruvçi çivinlar, oraliq xöjayini umurtqali hayvonlar va odam. Çivinlar qon sörganida parazitning sporozoitlarini yuqtiradi. G. çivinlar içki organlarida şizogoniya (köp marta jinssiz böliniş) orqali köpayadi. Bir neça marta jinssiz köpayib nasl bergandan söng qizil qon tanaçalari içiga kirib, gametotsitlarga aylanadi. Harakatçan zigota (ookineta) oşqozon devorida rivojlanib, ootsistaga aylanadi. Uning içida esa köplab sporozoitlar paydo böladi. Sporotsistalar asosiy xöjayinining sölak bezlariga ötadi. G.dan bezgak plazmodiysi odamlarda bezgak kasalligini keltirib çiqaradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕМОСПОРИДИЯЛАР, қон споралари (Haem osporidia) — кокцидиясимонлар синфига мансуб туркум. 10 авлоди ва 100 дан ортиқ тури бор. Катталиги бир неча мм. Судралиб юрувчилар, қушлар ва сут эмизувчилар, жумладан, одам қони эритроцитлари ва эпителий ҳужайраларида паразитлик қилади. Айрим Г. оғир касаллик келтириб чиқаради. Хўжайин алмаштириш йўли б-н ривожланади. Асосий хўжайини қон сўрувчи чивинлар, оралиқ хўжайини умуртқали ҳайвонлар ва одам. Чивинлар қон сўрганида паразитнинг спорозоитларини юқтиради. Г. чивинлар ички органларида шизогония (кўп марта жинссиз бўлиниш) орқали кўпаяди. Бир неча марта жинссиз кўпайиб насл бергандан сўнг қизил қон таначалари ичига кириб, гаметоцитларга айланади. Ҳаракатчан зигота (оокинета) ошқозон деворида ривожланиб, ооцистага айланади. Унинг ичида эса кўплаб спорозоитлар пайдо бўлади. Спороцисталар асосий хўжайинининг сўлак безларига ўтади. Г.дан безгак плазмодийси одамларда безгак касаллигини келтириб чиқаради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.