Generator
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 157–158-b. — ziyouz.com
Generator (lot. generator — işlab çiqaruvçi) — taşqi energiya manbai hisobiga elektr energiyasi işlab çiqaruvçi yoki energiyani bir turdan ikkinçi turga özgartiruvçi qurilma; apparat yoki maşina. Mac, atsetilen G.i, muz G.i, buğ G.i, gaz G.i, elektr G. i va h. k. Xususan, elektr G.lari özgarmas tok, özgaruvçan tok G.lariga bölinadi. G. tuşunçasi özgaruvçan va özgarmas tok elektr maşinalariga ham, elektr tebranişlarini hosil qiluvçi asboblarga ham bir xil qöllaniladi. Birinçi holda, mexanik energiya elektr energiyasiga aylantirilsa, ikkinçi holda manbaning elektr energiyasi ma'lum çastotali, kerakli şakl va quvvatli tebranişlar energiyasiga aylantiriladi. G.ning umumiy makromodeli quyidagi sxemada körsatilgan. G.lar asosan turli körsatkiçlar asosida yaratiladi. G.larning elektr maşina, lampa, tranzistor; mikrosxemali, yoyli, impulyeli, gidroturbina, buğ turbina, har xil çastotali, molekulyar va b. xillari böladi. Misol tariqasida standart signal generatorining tuzilişini köriş mumkin (sxemaga q.). Ularning köpçiligi 50— 100 kGs dan bir neça ming MGs gaça çastotada işlaydi. G.ning asosiy funksional qismini 50 kGs — 30 MGs çegarada işlaydigan signal generatorlari taşkil etadi. Uning çastotasi maxsus çegaralangan diapazonlarda va özgaruvçan siğimlar yordamida bir tekis sozlanadi. Çastotani özgartiş aniqpigi, odatda, 0,5—1,5% oraliğida böladi. Signal G.dan modulyatorga beriladi. Modulyatorda signal amplitudasi böyiça modulyatsiyalanadi. Modulyatsiyalovçi signal vazifasini içki past çastota G.i (/=1000 Gs) va taşqi ulangan G.lar bajarişi mumkin. G.lar radiouzatiş, radioqabul qiliş va televizion qurilmalarda, ölçov texnikasida, turli texnologik jarayonlarda, fan va texnikaning turli sohalarida qöllaniladi. Ular yordamida köplab elektrotexnika va radioelektronika qurilmalari yaratilgai, yangi «generatormaşina» tizimlari işlab çiqariladi (q. Elektrmaşina generatori, Ölçaş generatori).
Q.: Ölçaş generatori
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕНЕРАТОР (лот. generator — ишлаб чиқарувчи) — ташқи энергия манбаи ҳисобига электр энергияси ишлаб чиқарувчи ёки энергияни бир турдан иккинчи турга ўзгартирувчи қурилма; аппарат ёки машина. Mac, ацетилен Г.и, муз Г.и, буғ Г.и, газ Г.и, электр Г. и ва ҳ. к. Хусусан, электр Г.лари ўзгармас ток, ўзгарувчан ток Г.ларига бўлинади. Г. тушунчаси ўзгарувчан ва ўзгармас ток электр машиналарига ҳам, электр тебранишларини ҳосил қилувчи асбобларга ҳам бир хил қўлланилади. Биринчи ҳолда, механик энергия электр энергиясига айлантирилса, иккинчи ҳолда манбанинг электр энергияси маълум частотали, керакли шакл ва қувватли тебранишлар энергиясига айлантирилади. Г.нинг умумий макромодели қуйидаги схемада кўрсатилган. Г.лар асосан турли кўрсаткичлар асосида яратилади. Г.ларнинг электр машина, лампа, транзистор; микросхемали, ёйли, импульели, гидротурбина, буғ турбина, ҳар хил частотали, молекуляр ва б. хиллари бўлади. Мисол тариқасида стандарт сигнал генераторининг тузилишини кўриш мумкин (схемага қ.). Уларнинг кўпчилиги 50— 100 кГц дан бир неча минг МГц гача частотада ишлайди. Г.нинг асосий функционал қисмини 50 кГц — 30 МГц чегарада ишлайдиган сигнал генераторлари ташкил этади. Унинг частотаси махсус чегараланган диапазонларда ва ўзгарувчан сиғимлар ёрдамида бир текис созланади. Частотани ўзгартиш аниқпиги, одатда, 0,5—1,5% оралиғида бўлади. Сигнал Г.дан модуляторга берилади. Модуляторда сигнал амплитудаси бўйича модуляцияланади. Модуляцияловчи сигнал вазифасини ички паст частота Г.и (/=1000 Гц) ва ташқи уланган Г.лар бажариши мумкин. Г.лар радиоузатиш, радиоқабул қилиш ва телевизион қурилмаларда, ўлчов техникасида, турли технологик жараёнларда, фан ва техниканинг турли соҳаларида қўлланилади. Улар ёрдамида кўплаб электротехника ва радиоэлектроника қурилмалари яратилгаи, янги «генератормашина» тизимлари ишлаб чиқарилади (қ. Электрмашина генератори, Ўлчаш генератори).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.