Genetik yuk

Genetik yuk — populyatsiya irsiy özgaruvçanligining bir xili; tabiiy tanlaniş jarayonida nisbatan yaxşi moslaşmasdan qirilib ketayotgan individlarning vujudga kelişini ta'minlaydi. G. yu. mutatsion, segregatsiyey va oraliq xillarga ajratiladi. Mutatsion yuk populyatsiyalarda mutant allellarning qayta vujudga kelişi b-n boğliq. Tabiiy tanlaniş tufayli bunday allellarning takroran paydo böliş imkoniyati katta emas; ular populyatsiyadagi mutatsion bosim tufayli mavjud böladi. Retsessiv mutatsiyalar esa geterozigota holatda butunlay bosib turiladi yoki juda kuçeiz darajada salbiy ta'sir körsatadi. Segregatsion yuk tabiiy tanlaniş turli yönalişda ta'sir etadigan holatlarda yuz beradi. Bu esa populyatsiyaning yaxşi moslaşmagan qismi tarkibiga kiruvçi bitta yoki har ikki gomozigota sinfning ajralib borişi evaziga undagi polimorfizmning turğun saqlanişiga olib keladi. Bu jarayonda mutatsiyaning asosiy qismi geterozigota holatda ijobiy ta'sirga ega böladi va qator avlodlar davomida tanlaniş orqali saqlanib qoladi. Oraliq yuk muhit şaroitida biror özgariş yuz berganida hamda ilgarigi adaptiv normani ta'minlab turgan allel endilikda salbiy ta'sirga ega bölganda amalga oşadi. Bu xiddagi şaroitlarda mikroevolyutsiyaning oraliq bosqiçida har ikkala, ya'ni eski va vujudga kelgan yangi allellarning çastotalari ham yuqori böladi. Bu hol polimorfizmni keltirib çiqaradi. Mutatsiyalarning zararligi haqidagi tuşunça nisbiy ekanligi e'tiborga olinganda G. yu. evolyutsiyaning genetik rezervi bölib ham hisoblanadi. Bu rezerv populyatsiyada yangi moslaniş xususiyatlarining kelib çiqişiga olib keluvçi genetik tizimning yaratilişiga xizmat qilişi mumkin.