Genlar dreyfi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 168-b. — ziyouz.com
Genlar dreyfi (gollandça drijven — suzmoq, quvib haydamoq), genetik-avtomatik jarayonlar — tasodifiy omillar ta'sirida qator avlodlar davomida populyatsiyalarda genlar çastotasining özgarişi. G. d., odatda, populyatsiyalar irsiy özgaruvçanligining pasayişiga olib keladi. G. d. tabiiy ofatlar (örmonlarning yonişi, suv toşqini), zararkunapdalarning keng tarqalişi va b. natijasida populyatsiya individlari soni keskin kamayib ketganida aniq namoyon böladi. G. d. tazyiqi ostida populyatsiya genotipik tarkibi dinamikasining xarakterli xususiyati gomozigotlaniş jarayonining kuçayişidan iborat. Bu hodisa populyatsiya arealining torayişi tufayli yaqin qarindoş individlar örtasidagi çatişiş imkoniyatining ortişi b-n boğliq. Natijada tasodifiy ravişda genlar çastotalarining özgarişi tufayli ayrim allellarning saqlanib qolişi, boşqasining yöqolişi röy beradi. Ajraliş paytida vujudga kelgan ba'zi gomozigotali formalar yangi muhit şaroitiga moslanişda qimmatli bölib çiqişi va ular tabiiy tanlaniş ta'siriga uçrab, keyinçalik populyatsiya individlari sonining orta borişi b-n keng tarqala boşlaşi mumkin. G. d. nazariyasi 20-a. ning 40-y.larida amerikalik genetik S. Rayt hamda undan mustaqil ravişda rus olimlari D. D. Romaşov va N. P. Dubininlar tomonidan işlab çiqilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕНЛАР ДРЕЙФИ (голландча drijven — сузмоқ, қувиб ҳайдамоқ), генетик-автоматик жараёнлар — тасодифий омиллар таъсирида қатор авлодлар давомида популяцияларда генлар частотасининг ўзгариши. Г. д., одатда, популяциялар ирсий ўзгарувчанлигининг пасайишига олиб келади. Г. д. табиий офатлар (ўрмонларнинг ёниши, сув тошқини), зараркунапдаларнинг кенг тарқалиши ва б. натижасида популяция индивидлари сони кескин камайиб кетганида аниқ намоён бўлади. Г. д. тазйиқи остида популяция генотипик таркиби динамикасининг характерли хусусияти гомозиготланиш жараёнининг кучайишидан иборат. Бу ҳодиса популяция ареалининг торайиши туфайли яқин қариндош индивидлар ўртасидаги чатишиш имкониятининг ортиши б-н боғлиқ. Натижада тасодифий равишда генлар частоталарининг ўзгариши туфайли айрим аллелларнинг сақланиб қолиши, бошқасининг йўқолиши рўй беради. Ажралиш пайтида вужудга келган баъзи гомозиготали формалар янги муҳит шароитига мосланишда қимматли бўлиб чиқиши ва улар табиий танланиш таъсирига учраб, кейинчалик популяция индивидлари сонининг орта бориши б-н кенг тарқала бошлаши мумкин. Г. д. назарияси 20-а. нинг 40-й.ларида америкалик генетик С. Райт ҳамда ундан мустақил равишда рус олимлари Д. Д. Ромашов ва Н. П. Дубининлар томонидан ишлаб чиқилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.