Genotip
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 171–172-b. — ziyouz.com
Genotip (gen va yun. typos — iz, şakl) — muayyan organizm xromosomalari va sitoplazmasidagi barça genlar majmui. «G.» terminini fanga daniyalik biolog V. Yogansen kiritgan (1909). G keng ma'noda organizm xromosomalaridagi, şuningdek xromosomalardan taşkari (sitoplazma va plastida)dagi genlarni ham qamraydi. G. özaro ta'sir körsatadigan genlarning yagona sistemasi hisoblanadi va undagi har bir genning funksional faoliyati genetik muhitga boğliq. G. organizm muhiti b-n özaro ta'sirga kirişib, belgining fenotipik namoyon bölişini ta'minlaydi. Mas, ğözaning antotsian rangini Rp — gr geni (ingliz. Red plant — qizil rangli ösimlik) nazorat qiladi (q. Antotsianlar). Bu belgining fenotipik namoyon bölişiga gendan taşqari taşqi muhit omillari, jumladan quyoş nuri ham ta'sir körsatadi. Yoritilganlik darajasiga qarab bir xil G.li (Rp Rp) ösimliklarda belgining fenotipik namoyon böliş darajasi turliça bölişi mumkin. Demak, G. organizm reaksiya normalari irsiylanişini belgilaydi. G. tor ma'noda faqatgina organizmdagi ma'lum bir belgi rivojlanişini nazorat qiluvçi genlar guruhini yoxud ayrim genlarni bildiradi. Mas, ğözada G. simpodiya tiplari böyiça SS, Ss (çeklanmagan), ss (çeklangan); barg şakli böyiça — 0101 (kertikli), 01 ol (oraliq şaklda), ol o! (çetlari tekis oddiy şaklda) körinişida belgilanadi. Har ikki belgi böyiça esa G. — SS0101, ss ol ol, ss 0101 va b. şakllarda ifodalanadi. Şarifjon Turabekov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕНОТИП (ген ва юн. typos — из, шакл) — муайян организм хромосомалари ва цитоплазмасидаги барча генлар мажмуи. «Г.» терминини фанга даниялик биолог В. Йогансен киритган (1909). Г кенг маънода организм хромосомаларидаги, шунингдек хромосомалардан ташкари (цитоплазма ва пластида)даги генларни ҳам қамрайди. Г. ўзаро таъсир кўрсатадиган генларнинг ягона системаси ҳисобланади ва ундаги ҳар бир геннинг функционал фаолияти генетик муҳитга боғлиқ. Г. организм муҳити б-н ўзаро таъсирга киришиб, белгининг фенотипик намоён бўлишини таъминлайди. Мас, ғўзанинг антоциан рангини Rp — гр гени (инглиз. Red plant — қизил рангли ўсимлик) назорат қилади (қ. Антоцианлар). Бу белгининг фенотипик намоён бўлишига гендан ташқари ташқи муҳит омиллари, жумладан қуёш нури ҳам таъсир кўрсатади. Ёритилганлик даражасига қараб бир хил Г.ли (Rp Rp) ўсимликларда белгининг фенотипик намоён бўлиш даражаси турлича бўлиши мумкин. Демак, Г. организм реакция нормалари ирсийланишини белгилайди. Г. тор маънода фақатгина организмдаги маълум бир белги ривожланишини назорат қилувчи генлар гуруҳини ёхуд айрим генларни билдиради. Мас, ғўзада Г. симподия типлари бўйича SS, Ss (чекланмаган), ss (чекланган); барг шакли бўйича — 0101 (кертикли), 01 ol (оралиқ шаклда), ol о! (четлари текис оддий шаклда) кўринишида белгиланади. Ҳар икки белги бўйича эса Г. — SS0101, ss ol ol, ss 0101 ва б. шаклларда ифодаланади. Шарифжон Турабеков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.