Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Genri Kavendiş

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12-b. — ziyouz.com

    Kavendiş Genri KAVENDIŞ (Cavendish) Genri (1731.10.10, Nitssa — 1810.24.2, London) — ingliz fizigi va kimyogari. London Qirollik jamiyati a'zosi (1760 y.dan). Kembrij un-tini tugatgan (1753). Hayotining köp qismini tanholikda ötkazib, butun faoliyatini fanga bağişlagan. Işlari gazlar kimyosi, elektr, amaliy fizikaga oid. Vodorod gazini toza körinişda olgan (1766), havodagi kislorod mikdorini (1781) va suvning kimyoviy tarkibini aniqlagan (1784) hamda sun'iy yöl b-n suv oliş mumkinligini körsatgan. Elektr zaryadlarning özaro ta'sirini örganib, Kulon qonunins avvaldan aytib bergan (1771). K. fanga elektr siğimi tuşunçasini kiritgan. Kondensator siğimita muhitning ta'sir etişini kaşf qilgan, bir neça moddalarning dielektrik singdiruvçanligini aniqlagan. Gravitatsion doimiyni, Yer massasini va uning örtaça ziçligini aniqlagan (1798). 1881 y.da Kembrij un-ti qoşidagi fizika laboratoriyasi K. nomiga qöyilgan. Keyinçalik bu lab. fizika, biol. va b. fanlar tadqiqotlari böyiça jahonning yetakçi i. t. markaziga aylandi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КАВЕНДИШ (Cavendish) Генри (1731.10.10, Ницца — 1810.24.2, Лондон) — инглиз физиги ва кимёгари. Лондон Қироллик жамияти аъзоси (1760 й.дан). Кембриж ун-тини тугатган (1753). Ҳаётининг кўп қисмини танҳоликда ўтказиб, бутун фаолиятини фанга бағишлаган. Ишлари газлар кимёси, электр, амалий физикага оид. Водород газини тоза кўринишда олган (1766), ҳаводаги кислород микдорини (1781) ва сувнинг кимёвий таркибини аниқлаган (1784) ҳамда сунъий йўл б-н сув олиш мумкинлигини кўрсатган. Электр зарядларнинг ўзаро таъсирини ўрганиб, Кулон қонунинц аввалдан айтиб берган (1771). К. фанга электр сиғими тушунчасини киритган. Конденсатор сиғимита муҳитнинг таъсир этишини кашф қилган, бир неча моддаларнинг диэлектрик сингдирувчанлигини аниқлаган. Гравитацион доимийни, Ер массасини ва унинг ўртача зичлигини аниқлаган (1798). 1881 й.да Кембриж ун-ти қошидаги физика лабораторияси К. номига қўйилган. Кейинчалик бу лаб. физика, биол. ва б. фанлар тадқиқотлари бўйича жаҳоннинг етакчи и. т. марказига айланди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.