Genrix
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172–173-b. — ziyouz.com
Genrix (Henry) — Angliyada: Genrix 1 (1068, Selbi - 1135.1.12, Lionla Fore) qirol (1100 y.dan). Vilgelm I Fotihning kiçik öğli. Ingliz baronlarini öz tarafiga oğdirib, taxtni qonunsiz egallagan. Qirollikni ança mustahkamlagan. Uning davrida boşqaruvning markaziy organi — qirollik kuriyasi (jangçi erkaklar uyuşmasi) taşkil etilgan. Genrix II Plantagenet (Genrix Anjuyskiy) (1133.5.3, Leman - 1189, Şinon) qirol (1154 y.dan). Plantagenetlar sulolasining birinçi vakili. Fransiyada katta mulklari bölgan. Qirollikni mustahkamlaydigan islohotlar ötkazgan. G. II davrida (1169) Irlandiya bosib olina boşlangan. Genrix III (1207.1.10, Uinçester — 1272.16.11, London) — qirol (1216 y.dan), plantagenetlar sulolasidan. G. III ning çet ellik avantyuristlar va Rim kuriyasiga tayangan holda mamlakatni boşqarişga intilişi baronlarning noroziligiga sabab böldi. Baronlarni şaharliklar va dehqonlarning yuqori tabaqasi qöllab-quvvatladi (Fuqarolar uruşi, 1263—67). G. III davrida 1-ingliz parlamenti çaqirilgan. Genrix IV (taxm. 1366. apr., Bolingbrok qasri, Linkolnşir grafligi — 1413.20.13, London) - qirol (1399 y.dan). Lankasterlar sulolasining asosçisi. Riçard II tomonidan ağdarilgan. G. IV davrida parlament huquqi kengaytirilgan. Genrix V [1387.16.9(?), Monmut -1422.31.8, Bua-de-Vensenn| — qirol (1413 y. dan). Lankasterlar sulolasidan. G. V Yuz yillik uruş (1337-1453) davrida Azenkurda fransuzlarni tor-mor qilgan (1415) va Fransiyaning şim. ni (Parij b-n birgalikda) bosib olgan. Genrix VI (1421.6.12, Vindzor — 1471.21.5, London) — qirol (1422— 61), Lankasterlar sulolasidan. 9 oylik çaqaloqpigida taxt tepasiga kelgan. Hizil va oq gumar uruşi davrida yengilgan. Taxt tepasiga qisqa muddatli kelişi (1470 y. okt. — 1471 y. apr.) dan söng yana taxtdan ağdarilgan va Tauerda öddirilgan. Genrix VII (1457.28.1, Pembruk -1509.21.4, Riçmond) — qirol (1485 y.dan). Tyudorlar sulolasi asosçisi. Bosvort jangi (1485 y. 22 avg.)da Riçard III ni yengib, taxtni egallagan. G. VII davrida ingliz absolyutizmiga asos solingan. Genrix VIII (1491.28.6, Grinviç -1547.28.1, London) - qirol (1509 y.dan). Tyudorlar sulolasidan. G. VIII davrida Reformatsiya ötkazştyan. 1534 y. anglikan çerkovi rahbari deb e'lon qilingan. 1536 va 1539 y.lar monastir yerlari musodara qilinib dvoryanlarga berilgan. G. VIII i.ç. vositalaridan mahrum qilingan dehqonlarga qarşi qator qonunlar çiqargan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕНРИХ (Henry) — Англияда: Генрих 1 (1068, Селби - 1135.1.12, Лионла Форе) қирол (1100 й.дан). Вильгельм I Фотиҳнинг кичик ўғли. Инглиз баронларини ўз тарафига оғдириб, тахтни қонунсиз эгаллаган. Қиролликни анча мустаҳкамлаган. Унинг даврида бошқарувнинг марказий органи — қироллик курияси (жангчи эркаклар уюшмаси) ташкил этилган. Генрих II Плантагенет (Генрих Анжуйский) (1133.5.3, Леман - 1189, Шинон) қирол (1154 й.дан). Плантагенетлар сулоласининг биринчи вакили. Францияда катта мулклари бўлган. Қиролликни мустаҳкамлайдиган ислоҳотлар ўтказган. Г. II даврида (1169) Ирландия босиб олина бошланган. Генрих III (1207.1.10, Уинчестер — 1272.16.11, Лондон) — қирол (1216 й.дан), плантагенетлар сулоласидан. Г. III нинг чет эллик авантюристлар ва Рим куриясига таянган ҳолда мамлакатни бошқаришга интилиши баронларнинг норозилигига сабаб бўлди. Баронларни шаҳарликлар ва деҳқонларнинг юқори табақаси қўллаб-қувватлади (Фуқаролар уруши, 1263—67). Г. III даврида 1-инглиз парламенти чақирилган. Генрих IV (тахм. 1366. апр., Болингброк қасри, Линкольншир графлиги — 1413.20.13, Лондон) - қирол (1399 й.дан). Ланкастерлар сулоласининг асосчиси. Ричард II томонидан ағдарилган. Г. IV даврида парламент ҳуқуқи кенгайтирилган. Генрих V [1387.16.9(?), Монмут -1422.31.8, Буа-де-Венсенн| — қирол (1413 й. дан). Ланкастерлар сулоласидан. Г. V Юз йиллик уруш (1337-1453) даврида Азенкурда французларни тор-мор қилган (1415) ва Франциянинг шим. ни (Париж б-н биргаликда) босиб олган. Генрих VI (1421.6.12, Виндзор — 1471.21.5, Лондон) — қирол (1422— 61), Ланкастерлар сулоласидан. 9 ойлик чақалоқпигида тахт тепасига келган. Ҳизил ва оқ гумар уруши даврида енгилган. Тахт тепасига қисқа муддатли келиши (1470 й. окт. — 1471 й. апр.) дан сўнг яна тахтдан ағдарилган ва Тауэрда ўддирилган. Генрих VII (1457.28.1, Пембрук -1509.21.4, Ричмонд) — қирол (1485 й.дан). Тюдорлар сулоласи асосчиси. Босворт жанги (1485 й. 22 авг.)да Ричард III ни енгиб, тахтни эгаллаган. Г. VII даврида инглиз абсолютизмига асос солинган. Генрих VIII (1491.28.6, Гринвич -1547.28.1, Лондон) - қирол (1509 й.дан). Тюдорлар сулоласидан. Г. VIII даврида Реформация ўтказштян. 1534 й. англикан черкови раҳбари деб эълон қилинган. 1536 ва 1539 й.лар монастир ерлари мусодара қилиниб дворянларга берилган. Г. VIII и.ч. воситаларидан маҳрум қилинган деҳқонларга қарши қатор қонунлар чиқарган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.