Geoakustika
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 175-b. — ziyouz.com
Geoakustika GEOAKUSTIKA(geo... va akustika), yer akustikasi — akustikaning yer qobiği tuzilişi va xossalarini örganiş maqsadida elastik tölqinlarning yer qobiğida tarqalişini örganadigan bölimi. Yer ostida sodir böladigan portlaş, infratovuş va ultratovuş hodisalarini örganadi; zilzilani oldindan aytib beriş, yer yuqori qatlamlarining tuzilişi va xususiyatlarini aniqlaş uçun elastik tölqinlar b-n boğliq hodisalarni örganiş (seysmik razvedka, seysmik zondlaş, seysmik modellaş va ultratovuş exolokatsiyasi) masalalari b-n şuğullanadi. Seysmik razvedka usuli tovuş tölqinlarining siniş va qaytiş xususiyatlariga asoslangan holda yer pöstloğida foydali qazilma qatlamlarining joylaşişi va çuqurligini aniqlaş uçun qöllaniladi, töğon, gidrostansiya, köprik va b. inşootlar quriladigan joyning qattiqligi va tarkibi haqida zarur ma'lumotlar beradi. Yer qimirlaşini oldindan aytib beriş uçun seysmik modellaşda ultratovuşdan foydalaniladi. Şu maqsadda ultratovuş seysmoskopi yasalgan; u seysmik masalalarni va ayrim seysmik razvedka masalalarini hal qilişda işlatiladi. Mas, Özbekiston FA Mexanika va inşootlarning seysmik mustahkamligi in-tida, Seysmologiya in-tida bajariladigan i. t. işlarida G. metodlaridan keng foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОАКУСТИКА(гео... ва акустика), ер акустикаси — акустиканинг ер қобиғи тузилиши ва хоссаларини ўрганиш мақсадида эластик тўлқинларнинг ер қобиғида тарқалишини ўрганадиган бўлими. Ер остида содир бўладиган портлаш, инфратовуш ва ультратовуш ҳодисаларини ўрганади; зилзилани олдиндан айтиб бериш, ер юқори қатламларининг тузилиши ва хусусиятларини аниқлаш учун эластик тўлқинлар б-н боғлиқ ҳодисаларни ўрганиш (сейсмик разведка, сейсмик зондлаш, сейсмик моделлаш ва ультратовуш эхолокацияси) масалалари б-н шуғулланади. Сейсмик разведка усули товуш тўлқинларининг синиш ва қайтиш хусусиятларига асосланган ҳолда ер пўстлоғида фойдали қазилма қатламларининг жойлашиши ва чуқурлигини аниқлаш учун қўлланилади, тўғон, гидростанция, кўприк ва б. иншоотлар қуриладиган жойнинг қаттиқлиги ва таркиби ҳақида зарур маълумотлар беради. Ер қимирлашини олдиндан айтиб бериш учун сейсмик моделлашда ультратовушдан фойдаланилади. Шу мақсадда ультратовуш сейсмоскопи ясалган; у сейсмик масалаларни ва айрим сейсмик разведка масалаларини ҳал қилишда ишлатилади. Мас, Ўзбекистон ФА Механика ва иншоотларнинг сейсмик мустаҳкамлиги ин-тида, Сейсмология ин-тида бажариладиган и. т. ишларида Г. методларидан кенг фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.