Geobotanika

Geobotanika (geo... va botanika) — yer yuzida ösimlik jamoalarining muhit b-n boğliq holda joylanişini, tarkibini va taqsimlaniş qonuniyatlarini Urganadigan fan. U fitotsenologiya, ekologiya va ösimliklar geografiyasi bölimlardan iborat. Fitotsenologiya tarixiy taraqqiyot jarayonida muayyan taşqi muhitga moslaşgan usimliklar tuplamini özaro va muhit b-n çambarças boglangan holda örganadi. Şunday qilib, taşqi muhit ösimlik jamoasiga va öz navbatida ösimlik jamoasi taşqi muhitga ta'sir körsatadi. Mac, ösimliklar tuproqsan ozuqa moddalari va suv olib, ösiş va rivojlanişga sarflaydi, ösimliklarning qurib qolgan qoldiqlari tuproqqa tuşib, uni organik moddalarga yoki har xil tuzlarga boyitadi. Jamoani taşkil qilgan usimliklar örtasidagi murakkab boğlanişni taşqi muhit (yoruğlik, namlik, havo, ozuqa moddalar) siz tasavvur etib bölmaydi. Ösimliklar jamoasi bir tur yoki bir neça tur ösimlikdan tarkib topadi va har xil poğonalarni hosil qiladi. Buni Özbekiston toğlaridagi yonğoqzorlarda ham köriş mumkin: yuqoridagi birinçi poğonani yonğoq daraxti, undan pastki ikkinçi poğonani olma va dölana, uçinçi poğonani ra'nogul kabi butalar, pastki törtinçi poğonani esa ötlar taşkil etadi. Ösimliklar jamoasida hukmronlik qiluvçi (köp uçrovçi) ösimlikka (turga) dominant (ustun turuvçi), boşqa ösimliklar (turlar)ga yöldoş usimliklar deyiladi. Bir xil dominant va unga yuldoş turlarga ega bölgan usimliklar jamoasi assotsiatsiyani hosil qiladi. Turliça muhitda ösadigan, faqat yuldoş turlari b-n farqlanadigan assoiiatsiyalar usimliklar formatsiyasiga birlaşadi. G.ning eng yuqori birligi usimliklar tipi — bir-biriga öxşaş formatsiyalarni öz içiga oladi.