Geodezik asboblar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com
Geodezik asboblar - geodezik qidiruv va tadqiqot işlarida hamda qurilişda qöllaniladigan ölçov vositalari, qurollari majmui; astronomiya-geodeziya tarmoqlarini, nivelir törlarini yasaşda, planlarni suratga tuşiriş (syomka)da, muhandislik inşootlari, radioteleskoplarning antenna qurilmalari va b.ni quriş, tiklaş va ulardan foydalanişda masofalarni, burçaklarni, past-balandliklarni ölçaş uçun işlatiladigan mexanik, optik-mexanik, elektr-optik va radioelektron qurilmalar va h. k. Masofalar (çiziqlarning uzunliklari) ni ölçaşda pölat ölçaş lentalari (20— 50 m), invar lentalar, osma invar simlar (24 m), optik kuzatiş trubali masofa ölçagiçlar, radiomasofa ölçagiçlar, elektr-optik masofa ölçagiçlar va b.dan foydalaniladi. Yönalişlarni aniqlaş va burçaklarni ölçaşda astrolyabiya, bussol, teodolit va b. işlatiladi. Past-balandliklarni ölçaşda asosan optik-mexanik nivelirlar, nivelirlaş reykalaridan foydalaniladi. Grafik suratga olişda asosan menzul suratga oliş usuli qöllaniladi. Bunda asosiy kurol kipregel va menzula hisoblanadi. Özbekistonda qadimdan astronomiya va me'morlikda usturlab (astrolyabiya) dan keng foydalanişgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОДЕЗИК АСБОБЛАР - геодезик қидирув ва тадқиқот ишларида ҳамда қурилишда қўлланиладиган ўлчов воситалари, қуроллари мажмуи; астрономия-геодезия тармоқларини, нивелир тўрларини ясашда, планларни суратга тушириш (съёмка)да, муҳандислик иншоотлари, радиотелескопларнинг антенна қурилмалари ва б.ни қуриш, тиклаш ва улардан фойдаланишда масофаларни, бурчакларни, паст-баландликларни ўлчаш учун ишлатиладиган механик, оптик-механик, электр-оптик ва радиоэлектрон қурилмалар ва ҳ. к. Масофалар (чизиқларнинг узунликлари) ни ўлчашда пўлат ўлчаш ленталари (20— 50 м), инвар ленталар, осма инвар симлар (24 м), оптик кузатиш трубали масофа ўлчагичлар, радиомасофа ўлчагичлар, электр-оптик масофа ўлчагичлар ва б.дан фойдаланилади. Йўналишларни аниқлаш ва бурчакларни ўлчашда астролябия, буссоль, теодолит ва б. ишлатилади. Паст-баландликларни ўлчашда асосан оптик-механик нивелирлар, нивелирлаш рейкаларидан фойдаланилади. График суратга олишда асосан мензул суратга олиш усули қўлланилади. Бунда асосий курол кипрегель ва мензула ҳисобланади. Ўзбекистонда қадимдан астрономия ва меъморликда устурлаб (астролябия) дан кенг фойдаланишган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.