Geodezik yöldoşlar

Geodezik yöldoşlar - Yerning maxsus sun'iy yöldoşlari. Yer sirtidagi bir-biridan uzoq (bir neça ming km) nuqtalarning aniq geografik koordinatalarini topiş maqsadida optika yoki radiotexnika usullari b-n kuzatiş uçun uçiriladi. Kuzatiş olib borayotgan punktlarning, mas, 2 ta punktning geografik koordinatalari aniq bölsa, G. y.ni şu punktlar b-n bir vaqtda kuzatgan va geografik koordinatalari noma'lum bölgan ixtiyoriy punktning vaziyati kosmik triangulyatsiya yordamida topiladi. Kuzatiş barça punktlarda bir vaqtda olib borilgani sababli, u sinxron kuzatiş deb ataladi. Bu kosmik usul yer sirtidagi bir-biridan olis qitalar, orollar va oddiy geodezik ölçaşlar uçun noqulay bölgan boşqa punktlarning koordinatalarini aniqlaşda juda qöl keladi. Bundan taşqari Yer şaklini va gravitatsiya maydonini ham şunday kuzatişlar yordamida aniqlasa böladi. G. y. passiv yoki aktiv bölişi mumkin. Passiv G. y. heç qanday signal yubormaydi, yerdagi kuzatuvçi apparat ularni Quyoş nuri yoritganda fotosuratini oladi. Aktiv G. y. esa radiosignal yuboradi yoki ma'lum aniq vaqtda yonib-öçib turadigan signal lampalari b-n ta'minlangan böladi. G. y. 4—6 ming km balandlikda harakatlanadi. «Anna», «Sekor», «Geos» va «Pageos» yöldoşlari AQŞda çiqarilgan G. y.lardir. Impuls lampalar b-n ta'minlangan birinçi amerika yöldoşi «Anna-IB» 1962 y.da uçirilgan.