Geofon
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 220-b. — ziyouz.com
Geofon (geo... va ...fon) — Yer qobiğining yuqori qatlamlarida tarqaladigan tovuş tölqinlarini qabul qiluvçi apparat. Içiga ikkita egiluvçan yupqa metall plastinka orasiga mahkamlangan zalvar massa joylaştirilgan qutidan iborat. Yer qatlamida tarqalayotgan tovuş tebranişlari yerga tegib turgan quti korpusini tebrantiradi, quti içidagi zalvar massa esa inersiya hodisasi tufayli qimirlamay turadi. G. köpinça vibrograf kabi işlaydi. Ma'lum uzunlikdagi tovuş tölqinlarini tutib oladigan asosiy elementa pyezokvars kristalidan iborat G. pyezogeofon deb ataladi. Elektr-mexanik özgartirgiçlar, kuçaytirgiç va tebranişlarni qayd qiluvçi ossillograf b-n ta'minlangan G. seysmograf deyiladi. G. toğ jinslarini, dengiz tubini akustik jihatdan tekşirişda, konda qutqaruv işlarini olib boriş va b.da qöllaniladi. Konlarda eşitiş qiyin bölgan tovuş signallarini tutib qayd qiladigan maxsus magnitofon moslamali G. geomagnitofon deb ataladi. Unda konda avariyaga uçragan konçilar turgan joyni aniqlaş uçun avariya yuz bergan joydan kelayotgan signallar magnit lentaga yozib olinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОФОН (гео... ва ...фон) — Ер қобиғининг юқори қатламларида тарқаладиган товуш тўлқинларини қабул қилувчи аппарат. Ичига иккита эгилувчан юпқа металл пластинка орасига маҳкамланган залвар масса жойлаштирилган қутидан иборат. Ер қатламида тарқалаётган товуш тебранишлари ерга тегиб турган қути корпусини тебрантиради, қути ичидаги залвар масса эса инерция ҳодисаси туфайли қимирламай туради. Г. кўпинча виброграф каби ишлайди. Маълум узунликдаги товуш тўлқинларини тутиб оладиган асосий элемента пьезокварц кристалидан иборат Г. пьезогеофон деб аталади. Электр-механик ўзгартиргичлар, кучайтиргич ва тебранишларни қайд қилувчи осциллограф б-н таъминланган Г. сейсмограф дейилади. Г. тоғ жинсларини, денгиз тубини акустик жиҳатдан текширишда, конда қутқарув ишларини олиб бориш ва б.да қўлланилади. Конларда эшитиш қийин бўлган товуш сигналларини тутиб қайд қиладиган махсус магнитофон мосламали Г. геомагнитофон деб аталади. Унда конда аварияга учраган кончилар турган жойни аниқлаш учун авария юз берган жойдан келаётган сигналлар магнит лентага ёзиб олинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.