Geokriologiya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 199-b. — ziyouz.com
Geokriologiya (geo... va ...kriologiya) — Yer pöstidagi muzlagan (töngan) qatlam (kriolitozona)ning tuzilişi, tarkibi, xossalari, kelib çiqişi, tarqalişi va rivojlaniş tarixini, şuningdek ularning töngişi va erişi b-n boğliq jarayonlarning geofizik va geologik qonuniyatlarini hamda kriogen geologik jarayon va hodisalarni Urganadigan fan. Umumiy, regional va tarixiy, muzlagan toğ jinslari termodinamikasi, toğ jinslari, muzlagan toğ jinslari va muzliklar, muhandislik, kriolitozonadagi yer osti suvlarini tadqiq qiliş, kriolitologiya, meliorativ G.ga bölinadi. G. metodlariga geokriologik syomka va xarita tuziş, şuningdek muzlagan tog jinslari qalin qatlamlarining geodinamik rejimi, geokriogen jarayon va hodisalar natijasida mavsumiy muzlaş va erib ketişni muntazam kuzatişlar kiradi. Bulardan taşqari G. muzlagan gruntlarning fizik-mexanik va issiqlik fizikasi xossalarini lab. da Urganadi. Muzlaş va erib ketiş jarayonlarini hal etişda G. matematika metodlari va EHMdan foydalanadi. G. fan sifatida 20-a.da geol., geogr., geofizika va muhandislik-texnika fanlari b-n birga paydo buddi. G. buyiça 1940-y. larda keng miqyosda i. t.lar utkazildi. 1950-y.larda i. t.lar amaliyotiga «geokriologiya» termini kiritildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОКРИОЛОГИЯ (гео... ва ...криология) — Ер пўстидаги музлаган (тўнган) қатлам (криолитозона)нинг тузилиши, таркиби, хоссалари, келиб чиқиши, тарқалиши ва ривожланиш тарихини, шунингдек уларнинг тўнгиши ва эриши б-н боғлиқ жараёнларнинг геофизик ва геологик қонуниятларини ҳамда криоген геологик жараён ва ҳодисаларни Урганадиган фан. Умумий, регионал ва тарихий, музлаган тоғ жинслари термодинамикаси, тоғ жинслари, музлаган тоғ жинслари ва музликлар, муҳандислик, криолитозонадаги ер ости сувларини тадқиқ қилиш, криолитология, мелиоратив Г.га бўлинади. Г. методларига геокриологик съёмка ва харита тузиш, шунингдек музлаган тог жинслари қалин қатламларининг геодинамик режими, геокриоген жараён ва ҳодисалар натижасида мавсумий музлаш ва эриб кетишни мунтазам кузатишлар киради. Булардан ташқари Г. музлаган грунтларнинг физик-механик ва иссиқлик физикаси хоссаларини лаб. да Урганади. Музлаш ва эриб кетиш жараёнларини ҳал этишда Г. математика методлари ва ЭҲМдан фойдаланади. Г. фан сифатида 20-а.да геол., геогр., геофизика ва муҳандислик-техника фанлари б-н бирга пайдо будди. Г. буйича 1940-й. ларда кенг миқёсда и. т.лар утказилди. 1950-й.ларда и. т.лар амалиётига «геокриология» термини киритилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.