Geometrik ölçaşlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 208-b. — ziyouz.com
Geometrik ölçaşlar - çiziqning uzunligi, burçakning kattaligi, figuraning yuzi yoki hajmini ta'riflaş va hisoblaş. Ölçam tuşunçasiga asoslanadi. Figuraning ölçami tayin ölçov byrligi va uning uluşlari b-n qamrab hisoblanadi. Buşga şakl köçirilganda ölçami özgarmasligi (invariantlik), figuralar qöşilganda ölçamlari ham qöşilişi (additivlik) xossalariga asoslaniladi. Agar çekli qadamda ölçam aniq topilsa, u ratsional son böladi. Aks holda (mas, tomoni 1 ga teng kvadratning diagonali ölçanganda) Arximed aksiomasi qöllanib, ölçam avval taqriban topiladi, söng uluşlar çeksiz maydalanib limitga ötiladi. Egri çiziqlar va sirtlar ölçami (mas, aylana uzunligi, şar hajmi) şu usulda ta'riflanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОМЕТРИК ЎЛЧАШЛАР - чизиқнинг узунлиги, бурчакнинг катталиги, фигуранинг юзи ёки ҳажмини таърифлаш ва ҳисоблаш. Ўлчам тушунчасига асосланади. Фигуранинг ўлчами тайин ўлчов бйрлиги ва унинг улушлари б-н қамраб ҳисобланади. Бушга шакл кўчирилганда ўлчами ўзгармаслиги (инвариантлик), фигуралар қўшилганда ўлчамлари ҳам қўшилиши (аддитивлик) хоссаларига асосланилади. Агар чекли қадамда ўлчам аниқ топилса, у рационал сон бўлади. Акс ҳолда (мас, томони 1 га тенг квадратнинг диагонали ўлчанганда) Архимед аксиомаси қўлланиб, ўлчам аввал тақрибан топилади, сўнг улушлар чексиз майдаланиб лимитга ўтилади. Эгри чизиқлар ва сиртлар ўлчами (мас, айлана узунлиги, шар ҳажми) шу усулда таърифланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.