Geomexanika
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210–211-b. — ziyouz.com
Geomexanika (geo... yermexanikasi) (toğ jinslari mexanikasi) — tabiiy va texnologik omillar ta'siridan toğ jinslarining fizik-mexanik xossalari, zöriqiş holati, deformatsiyalanişi va yemirilişini örganadigan fan. Ta'sir etuvçi omillarning asosiylari termik (Yerning sovişi va isişi) va mexanik (gravitatsiya, Yerning aylanişi natijasida hosil böladigan markazdan qoçuvçi kuçlar, koinot jinslarining tortilişi) jarayonlar hisoblanadi. G.ning asosiy vazifasi Yer pösti ayrim uçastkalarining zöriqqan deformatsion holati (kattiq, suyuq va gaz holatidagi fazalari)ning özgarişini tuşuntiriş va kelajakda böladigan özgarişlarni başorat qilişdan iborat. G. toğ jinslari mexanik xususiyatlarining paydo böliş obyektiv qonuniyatlarini va Yerning ma'lum qismlarining siljişi, mustahkamlanişi va yemirilişi sabablarini örganadi. G. 19- va 20-a.lar bösağasida geofizikanint bir bölimi sifatida geol. va mexanika fanlarining tutaşgan sohasida vujudga kelgan. Muhandislik geol.si, yaxlit muhit mexanikasi, gidro va gaz-mexanika, termodinamika b-n ham aloqador. Bu fanlarning metodlari G. tadqiqotlarida keng işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОМЕХАНИКА (гео... ермеханикаси) (тоғ жинслари механикаси) — табиий ва технологик омиллар таъсиридан тоғ жинсларининг физик-механик хоссалари, зўриқиш ҳолати, деформацияланиши ва емирилишини ўрганадиган фан. Таъсир этувчи омилларнинг асосийлари термик (Ернинг совиши ва исиши) ва механик (гравитация, Ернинг айланиши натижасида ҳосил бўладиган марказдан қочувчи кучлар, коинот жинсларининг тортилиши) жараёнлар ҳисобланади. Г.нинг асосий вазифаси Ер пўсти айрим участкаларининг зўриққан деформацион ҳолати (каттиқ, суюқ ва газ ҳолатидаги фазалари)нинг ўзгаришини тушунтириш ва келажакда бўладиган ўзгаришларни башорат қилишдан иборат. Г. тоғ жинслари механик хусусиятларининг пайдо бўлиш объектив қонуниятларини ва Ернинг маълум қисмларининг силжиши, мустаҳкамланиши ва емирилиши сабабларини ўрганади. Г. 19- ва 20-а.лар бўсағасида геофизиканинт бир бўлими сифатида геол. ва механика фанларининг туташган соҳасида вужудга келган. Муҳандислик геол.си, яхлит муҳит механикаси, гидро ва газ-механика, термодинамика б-н ҳам алоқадор. Бу фанларнинг методлари Г. тадқиқотларида кенг ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.