Georgiy Valentinoviç Plexanov
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 266–267-b. — ziyouz.com
Plexanov Georgiy Valentinoviç [1856.29.11 (11.12), Tambov gubernyasi — 1918.30.5, Terloki yaqini, Finlyandiya, hoz. Zelenogorsk, Sankt-Peter-burgda dafn qilingan] — Rossiya va xalqaro sotsial demokratik harakat arbobi, faylasuf. V. I. Lenin taşkil qilgan «Iskra» gaz.ning rahbarlaridan biri. RSDRP 2-syezdidan keyin menşeviklarnnng yetakçilaridan bölib qoldi. Bolşeviklarnnnt fiqolarini tanqid qilib, Rossiyada hali inqilobiy vaziyat yetilmagan, deb xisobladi. Fev. inqilobini xayrixohlik b-n kutib oldi. Okt. töntarişiga salbiy munosabatda böldi. Falsafa, sotsiologiya, estetika, din, şuning-dek, tarix va iqtisodiyotga oid asarlar yezdi. «Tarixga monistik qaraşning rivojlanişi masalasiga doyr» (1885), «Materializm tarixi böyiça oçerk» (1896), «Tarixda şaxsning roli masalasiga doyr» (1898) kabi falsafiysotsiologik asarlarida tarixni mate-rialistik tuşunişni rivojlantirdi, jamiyat hayotini tuşunişda dialektik metodni qölladi. «Tarixni yaratuvçi qahramonlar» töğrisidagi ğoyani rad etdi, «xalq, butun millat tarix qaxramoni bölişi kerak» deb hisobladi. Estetika sohasida realizm mavqeida turdi, san'atga ijtimoiy hayotning öziga xos şakli sifatida qaradi.
As: Izbranniye filosofskiye proizvedeniya, t. 1—5, M., 1956—58; Tarixga monistik qaraşning rivojlanişi masalasiga doyr, T., 1957; Tarixda şaxsning roli masalasiga doyr, T., 1956.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ПЛЕХАНОВ Георгий Валентинович [1856.29.11 (11.12), Тамбов губерняси — 1918.30.5, Терлоки яқини, Финляндия, ҳоз. Зеленогорск, Санкт-Петер-бургда дафн қилинган] — Россия ва халқаро социал демократик ҳаракат арбоби, файласуф. В. И. Ленин ташкил қилган «Искра» газ.нинг раҳбарларидан бири. РСДРП 2-съездидан кейин меньшевикларнннг етакчиларидан бўлиб қолди. Большевикларнннт фиқоларини танқид қилиб, Россияда ҳали инқилобий вазият етилмаган, деб хисоблади. Фев. инқилобини хайрихоҳлик б-н кутиб олди. Окт. тўнтаришига салбий муносабатда бўлди. Фалсафа, социология, эстетика, дин, шунинг-дек, тарих ва иқтисодиётга оид асарлар езди. «Тарихга монистик қарашнинг ривожланиши масаласига дойр» (1885), «Материализм тарихи бўйича очерк» (1896), «Тарихда шахснинг роли масаласига дойр» (1898) каби фалсафийсоциологик асарларида тарихни мате-риалистик тушунишни ривожлантирди, жамият ҳаётини тушунишда диалектик методни қўллади. «Тарихни яратувчи қаҳрамонлар» тўғрисидаги ғояни рад этди, «халқ, бутун миллат тарих қахрамони бўлиши керак» деб ҳисоблади. Эстетика соҳасида реализм мавқеида турди, санъатга ижтимоий ҳаётнинг ўзига хос шакли сифатида қаради.
Ас: Избранные философские произведения, т. 1—5, М., 1956—58; Тарихга монистик қарашнинг ривожланиши масаласига дойр, Т., 1957; Тарихда шахснинг роли масаласига дойр, Т., 1956.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.