Geotermik gradiyent
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com
Geotermik gradiyent - har 100 m ga çuqurlaşgan sari Yer pöstidagi toğ jinslari t-rasining kötarilib boradigan miqdori. G. g. turli joyda yer yuzasining şakli, toğ jinslarining issiqlik ötkazuvçanligi, yer osti suvlarining aylanib yurişi, vulkan öçoqlariga yaqinligi, Yer pöstida yuz beradigan turli kimyoviy reaksiyalarga köra özgaradi. Çuqurlaşgan sari t-raning kötarilib boriş qonuniyati Yer ka'ridan yuzasiga tomon issiqlik oqimi mavjudligini körsatadi. Bu oqimning miqdori G. g.ning issiqlik ötkazuvçanlik koeffitsiyenti köpaytmasiga teng. Köpin-ça, G. g. miqdori 0,5 dan 20° gaça özgarib, urtaça 3° ga tengdir. Anomal G. g. (30-40°/km va undan ortiq) miqdori Talas—Çatqol— Qurama va Şarqiy Qirğiziston maydonlariga taalluqli, past G. g. (20—25°/ km) Farğona, Norin anomal zonalari, Şim. va Örta Tyanşanning markaziy qismlari, Jan. Tyanşanning ba'zi bir qismlariga xos. G. g.ning Urtaça miqdori (27— ZG/km) Norin botiğining ğarbiy qismida kuzatilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОТЕРМИК ГРАДИЕНТ - ҳар 100 м га чуқурлашган сари Ер пўстидаги тоғ жинслари т-расининг кўтарилиб борадиган миқдори. Г. г. турли жойда ер юзасининг шакли, тоғ жинсларининг иссиқлик ўтказувчанлиги, ер ости сувларининг айланиб юриши, вулкан ўчоқларига яқинлиги, Ер пўстида юз берадиган турли кимёвий реакцияларга кўра ўзгаради. Чуқурлашган сари т-ранинг кўтарилиб бориш қонунияти Ер каъридан юзасига томон иссиқлик оқими мавжудлигини кўрсатади. Бу оқимнинг миқдори Г. г.нинг иссиқлик ўтказувчанлик коэффициенти кўпайтмасига тенг. Кўпин-ча, Г. г. миқдори 0,5 дан 20° гача ўзгариб, уртача 3° га тенгдир. Аномал Г. г. (30-40°/км ва ундан ортиқ) миқдори Талас—Чатқол— Қурама ва Шарқий Қирғизистон майдонларига тааллуқли, паст Г. г. (20—25°/ км) Фарғона, Норин аномал зоналари, Шим. ва Ўрта Тяньшаннинг марказий қисмлари, Жан. Тяньшаннинг баъзи бир қисмларига хос. Г. г.нинг Уртача миқдори (27— ЗГ/км) Норин ботиғининг ғарбий қисмида кузатилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.