Geptan
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 224-b. — ziyouz.com
Geptan GEPTAN, C7H|6 — töyingan uglevodorod. Mol. m. 100,21.9 ta izomeri malum. Normal G. CH3(CH2)5—CH3 kuçeiz öziga xos hidli rangsiz suyuqlik. Suyuqlaniş t-rasi — 90,61°, qaynaş t-rasi 98,43°, suvda erimaydi, efir va organik erituvçilarda yaxşi eriydi. Töyingan uglevodorodlarning barça kimyoviy xossalariga ega. Havo b-n portlovçi aralaşma hosil qiladi. Neftning benzin fraksiyalari va gaz kondensatlari tarkibida böladi, katalitik reforming jarayonida izomerlanib izogeptanlarga va degidrotsillanib toluolga aylanadi. G.ni benzin fraksiyalaridan seolitlarda absorbsiyalab ajratib oliş mumkin. Karbyurator yoqilğilarining detonatsion barqarorligini aniqlaşda etalon sifatida qöllaniladi (G.ning oktan soni 0 ga teng deb qabul qilingan). Izomerlaridan 2,2,3-trimetilbutan (triptan) amaliy ahamiyatga ega bölib, motor yoqilğilariga qöşimça sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕПТАН, С7Н|6 — тўйинган углеводород. Мол. м. 100,21.9 та изомери маьлум. Нормал Г. СН3(СН2)5—СН3 кучеиз ўзига хос ҳидли рангсиз суюқлик. Суюқланиш т-раси — 90,61°, қайнаш т-раси 98,43°, сувда эримайди, эфир ва органик эритувчиларда яхши эрийди. Тўйинган углеводородларнинг барча кимёвий хоссаларига эга. Ҳаво б-н портловчи аралашма ҳосил қилади. Нефтнинг бензин фракциялари ва газ конденсатлари таркибида бўлади, каталитик реформинг жараёнида изомерланиб изогептанларга ва дегидроцилланиб толуолга айланади. Г.ни бензин фракцияларидан цеолитларда абсорбциялаб ажратиб олиш мумкин. Карбюратор ёқилғиларининг детонацион барқарорлигини аниқлашда эталон сифатида қўлланилади (Г.нинг октан сони 0 га тенг деб қабул қилинган). Изомерларидан 2,2,3-триметилбутан (триптан) амалий аҳамиятга эга бўлиб, мотор ёқилғиларига қўшимча сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.