Gerard Merkator
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 431-b. — ziyouz.com
Merkator Gerard MERKATOR (Mercator; Kremerning lotinlaştirilgan familiyasi) Gerard (1512.5.3-1594.2.12) - flamand xaritagrafi. Aniq optik asboblar tayyorlaş va xaritalar naşr qiliş b-n şuğullangan. 1552 y. Duysburg ş. (Germaniya)ga köçib ötgan. Mavjud xaritagrafik materiallarni tanqidiy qarab çiqib, M. xaritalar tuzişning yangi, matematik asoslangan prinsiplarini, xususan bir neçta xaritagrafik pro-yeksiyalarni taklif etdi; bulardan eng maşhuri teng burçakli silindrik proyeksiya asosida tuzilgan dunyo xaritasi (1569) (q. Merkator proyeksiyam). Bu proyeksiya jahonda eng köp tarqalgan va öşa vaqgdan hoz. qadar bu proyek-siyada burçaklarni aniq tasvirlovçi dengiz navigatsiya xaritalari, aeronavigatsiya va b. xaritalar tuziladi. M. Yer magnetizmini tadqiq qilib, magnit qutbi koordinatini hisoblab çiqdi. Asosiy ilmiy işi — Yevropa mamlakatlarining «Atlas» deb atalgan xaritalari töplami (1595, vafotidan keyin naşr qilingan). «Atlas» sözboşisida geografiya predmeti va vazifalari bayon qilingan.
Ad.: Salişev K. A., Osnovi kartovedeniya. Çast istoriçeskaya i kartografiçeskiye materiali, M., 1948.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕРКАТОР (Mercator; Кремернинг лотинлаштирилган фамилияси) Герард (1512.5.3-1594.2.12) - фламанд харитаграфи. Аниқ оптик асбоблар тайёрлаш ва хариталар нашр қилиш б-н шуғулланган. 1552 й. Дуйсбург ш. (Германия)га кўчиб ўтган. Мавжуд харитаграфик материалларни танқидий қараб чиқиб, М. хариталар тузишнинг янги, математик асосланган принципларини, хусусан бир нечта харитаграфик про-екцияларни таклиф этди; булардан энг машҳури тенг бурчакли цилиндрик проекция асосида тузилган дунё харитаси (1569) (қ. Меркатор проекциям). Бу проекция жаҳонда энг кўп тарқалган ва ўша вақгдан ҳоз. қадар бу проек-цияда бурчакларни аниқ тасвирловчи денгиз навигация хариталари, аэронавигация ва б. хариталар тузилади. М. Ер магнетизмини тадқиқ қилиб, магнит қутби координатини ҳисоблаб чиқди. Асосий илмий иши — Европа мамлакатларининг «Атлас» деб аталган хариталари тўплами (1595, вафотидан кейин нашр қилинган). «Атлас» сўзбошисида география предмети ва вазифалари баён қилинган.
Ад.: Салищев К. А., Основы картоведения. Часть историческая и картографические материалы, М., 1948.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.