Germafroditizm
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244–245-b. — ziyouz.com
Germafroditizm GERMAFRODITIZM, xunasalik [yun. Hermaphroditos —Germafrodit (Germes va Afrodita öğli; ikki jinsli bola)] —bir organizmda erkaklik va urğoçilik jinsiy organlari bölişi. Çin (tabiiy) va soxta (anomal) xillari bor. Çin G. hayvonlar orasida keng tarqalgan. Qorinoyoqli mollyuskalar, yassi çuvalçanglar, kamtukli halqali çuvalçanglarning deyarli barça turlari, bir qança böşliqiçlilar, möylovoyoqli qisqiçbaqasimonlar, ayrim baliqlar germafrodit böladi. Çin G.da bitta organizmning özida ikki xil (urğoçilik va erkaklik) jinsiy hujayralar hosil böladi. Birok köpçilik turlarda öz-özidan uruğlanişga monelik qiladigan, ya'ni yaqin inbridingga imkon bermaydigan mexanizmlar mavjud (mas, jinsiy hujayralarning bir vaqtda yetilmasligi, jinsiy apparatning tuzilişi uruğ hujayrasining öşa organizm jinsiy organiga tuşişga imkon bermasligi). Deyarli barça xordali hayvonlar va odamda faqat soxta G. uçraydi. Soxta G.da muayyan jinsiy bezlar (moyak va tuxumdon) taşqi yoki içki jinsiy organlarga mos kelmaydi. Soxta G. taşki va içki böladi. Erkaklardagi taşki soxta G.da urugdon böladi-yu, lekin taşqi jinsiy organi ayollarnikiga bir qadar öxşab ketadi. Erkaklarning içki soxta G.ida tuxumdon, yetilmagan prostata bezi va uruğ pufakçalari b-n birga baçadon naylari (uruğ yöllari) ham böladi. Ayollar soxta G. kam uçraydi. Bunda tuxumdon böladi-yu, lekin taşqi jinsiy organ va ikkilamçi jinsiy belgilar qisman erkaklarnikiga öxşaydi. Soxta G. b-n tuğilgan bolalar jinsini aniqlaş qiyin. Buning uçun zamonaviy sitogenetik usullar yordamida odamning xromosomalari tekşiriladi. G. jarrohlik usullari va gormonal preparatlar b-n davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕРМАФРОДИТИЗМ, хунасалик [юн. Hermaphroditos —Гермафродит (Гермес ва Афродита ўғли; икки жинсли бола)] —бир организмда эркаклик ва урғочилик жинсий органлари бўлиши. Чин (табиий) ва сохта (аномал) хиллари бор. Чин Г. ҳайвонлар орасида кенг тарқалган. Қориноёқли моллюскалар, ясси чувалчанглар, камтукли ҳалқали чувалчангларнинг деярли барча турлари, бир қанча бўшлиқичлилар, мўйловоёқли қисқичбақасимонлар, айрим балиқлар гермафродит бўлади. Чин Г.да битта организмнинг ўзида икки хил (урғочилик ва эркаклик) жинсий ҳужайралар ҳосил бўлади. Бирок кўпчилик турларда ўз-ўзидан уруғланишга монелик қиладиган, яъни яқин инбридингга имкон бермайдиган механизмлар мавжуд (мас, жинсий ҳужайраларнинг бир вақтда етилмаслиги, жинсий аппаратнинг тузилиши уруғ ҳужайрасининг ўша организм жинсий органига тушишга имкон бермаслиги). Деярли барча хордали ҳайвонлар ва одамда фақат сохта Г. учрайди. Сохта Г.да муайян жинсий безлар (мояк ва тухумдон) ташқи ёки ички жинсий органларга мос келмайди. Сохта Г. ташки ва ички бўлади. Эркаклардаги ташки сохта Г.да уругдон бўлади-ю, лекин ташқи жинсий органи аёлларникига бир қадар ўхшаб кетади. Эркакларнинг ички сохта Г.ида тухумдон, етилмаган простата бези ва уруғ пуфакчалари б-н бирга бачадон найлари (уруғ йўллари) ҳам бўлади. Аёллар сохта Г. кам учрайди. Бунда тухумдон бўлади-ю, лекин ташқи жинсий орган ва иккиламчи жинсий белгилар қисман эркакларникига ўхшайди. Сохта Г. б-н туғилган болалар жинсини аниқлаш қийин. Бунинг учун замонавий цитогенетик усуллар ёрдамида одамнинг хромосомалари текширилади. Г. жарроҳлик усуллари ва гормонал препаратлар б-н даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.