Gerodot
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246-b. — ziyouz.com
Gerodot (yun. Herodotos) (mil. av. 490 va 480 y. orasi, Kiçik Osiyoning jan.-ğarbidagi Galikarnas —mil. av. taxm. 425, Afina yoxud Furiya, Jan. Italiya) —«tarix otasi» deb nom olgan yunon tarixçisi. Yoşligida mustabid hokimiyat (tiraniya)ga qarşi faol kuraşgan va Galikarnasda şunday hokimiyat örnatilgaç, vatanini tark etişga majbur bölgan. Bir neça vaqt Samos o.da yaşagan. Mil. av. taxm. 455—447 y.larda butun Kiçik Osiyo, Misr, Bobil, Finikiya, Kirena, Yunonistonning Bolqondagi şaharlari. Qora dengiz sohillari böylab (Olviya ş.gaça) sayohat qilib, skiflar haqida ma'lumot töplagan. Uzoq muddat Afinada yaşagan; G.ning Afina demokratiyasining yölboşçisi Periklta yaqinligi uning siyosiy qaraşlariga kuçli ta'sir qilgan. G. taxm. 443 y. Afinadan Furiyaga köçib ötgan. G.ning asari şartli ravişda «Tarix» deb nom olgan bölib, yunonlar tarixining eng muhim siyosiy voqeasi —yunon-fors uruşlari (mil. av. 500—449 y.lar) ga bağişlangan. Keyinçalik aleksandriyalik olimlar G. asarini muzalar soniga karab 9 kitobga ajratganlar, har bir kitob muzalardan birining nomi b-n atalgan. G. «Tarix»ining asosiy ğoyasini yunon dunyosining şarqdunyosi b-n kuraşi taşkil qiladi. G. Lidiya, Midiya. Axomaniylar davlati tarixi, tabiiy şaroiti va murakkab hayoti, aholisining ötmişi, dini, öziga xos urf-odatlari hamda madaniy yodgorliklarini ustalik b-n bayon etib, tarixiy voqealarni keng taxlil qilgan. Asarning 5-kitobida G. özining asosiy maqsadi —yunon-fors uruşlari tarixini bayon qilişga kirişgan. Antik adabiyotda birinçi bölib skiflarning hayoti va turmuş tarzlari G. asarida tadrijiy suratda bayon etilgan. Xususan G. Örta Osiyoda yaşagan massagetlar haqida batafsil ma'lumotlar keltirib, massagetlar malikasi Tömarisning axomaniylar podşosi Kir II b-n bölgan jangini yuksak mahorat b-n bayon qilgan. As: Rus. per. — Istoriya v devyati knigax, L., 1972. Faxriddin Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕРОДОТ (юн. Herodotos) (мил. ав. 490 ва 480 й. ораси, Кичик Осиёнинг жан.-ғарбидаги Галикарнас —мил. ав. тахм. 425, Афина ёхуд Фурия, Жан. Италия) —«тарих отаси» деб ном олган юнон тарихчиси. Ёшлигида мустабид ҳокимият (тирания)га қарши фаол курашган ва Галикарнасда шундай ҳокимият ўрнатилгач, ватанини тарк этишга мажбур бўлган. Бир неча вақт Самос о.да яшаган. Мил. ав. тахм. 455—447 й.ларда бутун Кичик Осиё, Миср, Бобил, Финикия, Кирена, Юнонистоннинг Болқондаги шаҳарлари. Қора денгиз соҳиллари бўйлаб (Ольвия ш.гача) саёҳат қилиб, скифлар ҳақида маълумот тўплаган. Узоқ муддат Афинада яшаган; Г.нинг Афина демократиясининг йўлбошчиси Периклта яқинлиги унинг сиёсий қарашларига кучли таъсир қилган. Г. тахм. 443 й. Афинадан Фурияга кўчиб ўтган. Г.нинг асари шартли равишда «Тарих» деб ном олган бўлиб, юнонлар тарихининг энг муҳим сиёсий воқеаси —юнон-форс урушлари (мил. ав. 500—449 й.лар) га бағишланган. Кейинчалик александриялик олимлар Г. асарини музалар сонига караб 9 китобга ажратганлар, ҳар бир китоб музалардан бирининг номи б-н аталган. Г. «Тарих»ининг асосий ғоясини юнон дунёсининг шарқдунёси б-н кураши ташкил қилади. Г. Лидия, Мидия. Ахоманийлар давлати тарихи, табиий шароити ва мураккаб ҳаёти, аҳолисининг ўтмиши, дини, ўзига хос урф-одатлари ҳамда маданий ёдгорликларини усталик б-н баён этиб, тарихий воқеаларни кенг тахлил қилган. Асарнинг 5-китобида Г. ўзининг асосий мақсади —юнон-форс урушлари тарихини баён қилишга киришган. Антик адабиётда биринчи бўлиб скифларнинг ҳаёти ва турмуш тарзлари Г. асарида тадрижий суратда баён этилган. Хусусан Г. Ўрта Осиёда яшаган массагетлар ҳақида батафсил маълумотлар келтириб, массагетлар маликаси Тўмариснинг ахоманийлар подшоси Кир II б-н бўлган жангини юксак маҳорат б-н баён қилган. Ас: Рус. пер. — История в девяти книгах, Л., 1972. Фахриддин Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.