Gersin burmalanişi

Gersin burmalanişi (Varis, Varissiy burmalanişi) —paleozoy erasi ikkinçi yarmi (devon oxiri —trias boşi)da sodir bölgan jarayonlar majmui. Bu davrda pösti Yer tarixida eng kuçli deformatsiyalardan biriga uçragan. Paleozoy geosinklinallarida jadal burmalaniş, toğ hosil bölişi va granitoidli intruziv magmatizm namoyon bölgan va natijada burmali toğ sistemalari —gersinidlar (Gersin Yevropasi deb atalmiş Ğarbiy Yevropa, Ural, Tyanşan, Oltoy, Kunlun va b. burmalangan toğ sistemalari) vujudga kelgan. G. b. asosan ordoviksilurda va devonning boşida, unga nisbatan qadimroq bölgan bay kal asosida vujudga kelgan dengiz çökindilari, vulkan jinslarining qalin qatlami b-n tölgan. Varissiy, varis burmalanişi terminini nemis olimi E. Zyuss fanga kiritgan. G. b. ikki davrni öz içiga oladi. G. b.ning birinçi davri — breton (Amerikada —akad) (devon oxiri — karbonning boşlanişi) — Appalaçi toğlarida, Kanada Arktika arxipelagida, And toğlari, Markaziy Osiyo (Kunlun) va Ğarbiy Yevropada paleozoy geosinklinalining markaziy qismida namoyon bölgan. G. b. asosiy davri —sudet (ilk karbon oxiri —örta karbon boşlanişi) —Yevropa gersinidlarining burmali strukturalarining hosil bölişida, paleozoy davri geosinklinallarining burmalangan toğ sistemalariga aylanişida muhim rol öynagan. G. b. dan keyin ilk bor Ğarbiy, Markaziy va Jan. Yevropa, Şim.-Ğarbiy Afrika (Marokaş Mesetasi), Şim. Kavkaz va Kavkazoldi, Ural, Tyanşan, Oltoy, Mongoliya, Katta Xingan, Appalaçi va Uoşito toğlari, Kanada, Avstraliya Alp toğlari va b. toğ tizmalari hosil bölgan. Şim. Amerika Kordilyera toğlarida G.b. bir qança içki kötarilmalarni hosil kalgan Gersin toğ hosil böliş jarayoni, şuningdek Yevropaning şim.- ğarbi, Markaziy Krzoğiston, Oltoy-Sayan burmali oblastining şarqiy qismi va b. joylardagi kaledon burmali oblastlariga ham tarqalgan. Örta dengiz mintaqasi (Dinaridlar —Ellenidlar, Anadolu toğliklari, Kavkaz va Hinduquş toğlarining jan. yon bağrilari va Markaziy Pomir) da G. b. tugay boşlaydi, ammo şu mintaqaning Ğarbiy va Jan.- Şarqiy Osiyo qismida Himolay toğlari, Myanma, Malakka ya. o.gaça bölgan joylarda G. b. bir oz kötarilmalar, çökindi töplaniş jarayonida esa tanaffusli uzilişlar xolida bölgan. G. b.dagi granit hosil böliş qörğoşin, pyx, mis, qalay, volfram, oltin, kumuş, uran, ruda konlarining Yevropa, Osiyo (Tyanşan va b.), Şarqiy Avstraliyada tarkib topişiga sabab bölgan. Gersinidlarning toğ oldi va toğliklararo bukilmalarida yirik toşkömir havzalari [Jan. Uels, Frank-Belgiya, Ukraina (Donetsk), RF (Peçora, Kuznetsk)], şuningdek toş va kaliy tuzlari konlari (Ural oldi bukilmasi) bor.