Geteropolibirikmalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257-b. — ziyouz.com
Geteropolibirikmalar - kompleks birikmalar. Ular tarkibiga ligandlar sifatida molibdenli, volframli, ba'zan vanadiyli, niobiyli va b. anorganik izopolikislotalarning anionlari, şuningdek geteropolikislotalar va ularning guzlari kiradi. Geteropolikislotalarning geteropolianionlariga [Ep+Me12O40]«8-»>-, [Ep+ Me|2O42]<12—>-, [E°+ Me6O24]»2-»)- va b. misol böla oladi. Bu yerda Me — volfram W yoki molibden Mo, E — kompleks hosil qiluvçi atom (geteroatom). Geteropolikislotalar va ularning ba'zi tuzlari (rubidiy, seziy, simob, ammoniy ioni, oğir metallar va organik asoslardan taşqari) suvda va tarkibida kislorod bölgan erituvçilar (spirtlar, ketonlar, oddiy efirlar) da yaxşi eriydi. Suvli eritmalardan kristallogidratlar holida ajralib çiqadi. Kislotali va neytral muhitlarda nisbatan barqaror bölib, iş-qoriy muhitda parçalanadi. Geteropolikislotalar suvli eritmalardan, mas, H3PO4+12Na2MoO4 + 12H2SO4 -> H3[PMol2O40J+12Na2SO4+12H2O reaksiya asosida olinişi mumkin. Geteropolituzlar esa geteropolikislotalarni gidroksidlar yoki metallarning karbonatlari b-n neytrallaş jarayonida hosil böladi. G. antibiotiklarni ajratib olişda, katalizator sifatida (mas, olefinlarning oksidlanişida) qöllaniladi. G.ning hosil bölişidan analitik kimyola margimuş, qalay, surmani oçişda, rubidiy, seziy, fosfor, molibden va b.ni fotometrik usudda aniqlaşda foydalaniladi. Ba'zi G. lok, böyoq i.ç.da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕТЕРОПОЛИБИРИКМАЛАР - комплекс бирикмалар. Улар таркибига лигандлар сифатида молибденли, вольфрамли, баъзан ванадийли, ниобийли ва б. анорганик изополикислоталарнинг анионлари, шунингдек гетерополикислоталар ва уларнинг гузлари киради. Гетерополикислоталарнинг гетерополианионларига [Эп+Ме12О40]«8-»>-, [Эп+ Ме|2О42]<12—>-, [Э°+ Ме6О24]»2-»)- ва б. мисол бўла олади. Бу ерда Me — вольфрам W ёки молибден Мо, Э — комплекс ҳосил қилувчи атом (гетероатом). Гетерополикислоталар ва уларнинг баъзи тузлари (рубидий, цезий, симоб, аммоний иони, оғир металлар ва органик асослардан ташқари) сувда ва таркибида кислород бўлган эритувчилар (спиртлар, кетонлар, оддий эфирлар) да яхши эрийди. Сувли эритмалардан кристаллогидратлар ҳолида ажралиб чиқади. Кислотали ва нейтрал муҳитларда нисбатан барқарор бўлиб, иш-қорий муҳитда парчаланади. Гетерополикислоталар сувли эритмалардан, мас, H3PO4+12Na2MoO4 + 12H2SO4 -> H3[PMol2O40J+12Na2SO4+12H2O реакция асосида олиниши мумкин. Гетерополитузлар эса гетерополикислоталарни гидроксидлар ёки металларнинг карбонатлари б-н нейтраллаш жараёнида ҳосил бўлади. Г. антибиотикларни ажратиб олишда, катализатор сифатида (мас, олефинларнинг оксидланишида) қўлланилади. Г.нинг ҳосил бўлишидан аналитик кимёла маргимуш, қалай, сурмани очишда, рубидий, цезий, фосфор, молибден ва б.ни фотометрик усудда аниқлашда фойдаланилади. Баъзи Г. лок, бўёқ и.ч.да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.