Geteroxroniya
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 259-b. — ziyouz.com
Geteroxroniya (getero... va yun. chronos — vaqt) — hayvonlar va ösimliklar naslida organlar şakllana boşlaşi vaqti va tezligining ajdodlariga nisbatan özgarişi. G. organ şakllanişining ança erta boşlanişi va rivojlanişining tezlaşuvi (akseleratsiya) yoki organning keyinroq şakllanişi va rivojlanişining sekinlaşuvi (retardatsiya) orqali namoyon bölişi mumkin. G. organ funksiyasining boşlanişi bölganligi uçun ontogenez davridagi muhit şaroitiga boğliqböladi. G. organizmlarning özgarib turadigan şaroitga moslaşuvi sifatida turlarning tarixiy taraqqiyoti (filogenez)aa muhim ahamiyatga ega. G. terminini biol. ga nemis biologi E. Gekkel biogenetik qonunning vaqtinçalik buzilişini ifodalaş maqsadida kiritgan. G. tur hosil bölişida yaşaş şaroiti ta'sirida hayvonlar va ösimliklar tuzilişini özgartiradigan asosiy jarayon sifatida qaraladi. Sut emizuvçilar tili muskullarining ança rivojlanişi va şu tufayli yangi tuğilgan bolasining emiş harakatlariga layoqatli bölişi G.ga misol böla oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕТЕРОХРОНИЯ (гетеро... ва юн. chronos — вақт) — ҳайвонлар ва ўсимликлар наслида органлар шакллана бошлаши вақти ва тезлигининг аждодларига нисбатан ўзгариши. Г. орган шаклланишининг анча эрта бошланиши ва ривожланишининг тезлашуви (акселерация) ёки органнинг кейинроқ шаклланиши ва ривожланишининг секинлашуви (ретардация) орқали намоён бўлиши мумкин. Г. орган функциясининг бошланиши бўлганлиги учун онтогенез давридаги муҳит шароитига боғлиқбўлади. Г. организмларнинг ўзгариб турадиган шароитга мослашуви сифатида турларнинг тарихий тараққиёти (филогенез)аа муҳим аҳамиятга эга. Г. терминини биол. га немис биологи Э. Геккель биогенетик қонуннинг вақтинчалик бузилишини ифодалаш мақсадида киритган. Г. тур ҳосил бўлишида яшаш шароити таъсирида ҳайвонлар ва ўсимликлар тузилишини ўзгартирадиган асосий жараён сифатида қаралади. Сут эмизувчилар тили мускулларининг анча ривожланиши ва шу туфайли янги туғилган боласининг эмиш ҳаракатларига лаёқатли бўлиши Г.га мисол бўла олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.